İçereği Atla
Türkiye'nin Coğrafi Bölgeleri - Test 1 (Uzman Seviye)

Türkiye'nin Coğrafi Bölgeleri

Test 1 - Kapsamlı Analiz (Sözel Kafa Özel Seri)

Soru 1

Türkiye'nin yedi coğrafi bölgeye ayrılmasında yer şekilleri, iklim, bitki örtüsü gibi doğal faktörler ile nüfus ve ekonomi gibi beşeri faktörler dikkate alınmıştır. Haritada numaralandırılarak gösterilen coğrafi bölgelerimizden hangisinin sınırlarının belirlenmesinde "yükselti, engebe ve sert karasal iklim koşullarının hakimiyeti" en temel ve ayırıcı ölçüt olmuştur?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap E'dir. Haritada V numara ile gösterilen Doğu Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin ortalama yükseltisi en fazla olan ve engebeli arazilerin (dağların) geniş yer kapladığı bölgesidir. Bu yükselti ve denizden uzaklık, sert karasal iklimin (uzun kışlar, kısa yazlar) bölge genelinde hakim olmasına ve bölge sınırlarının bu temel özelliklere göre çizilmesine neden olmuştur.

Soru 2

Ege Bölgesi'nin kıyı kesimlerinde dağların denize dik olarak uzanması, bölgenin fiziki ve beşeri coğrafyasını derinden etkilemiştir. Aşağıdakilerden hangisi dağların bu uzanış doğrultusunun bölgede ortaya çıkardığı coğrafi sonuçlardan biri değildir?

  1. Denizel iklim etkisinin iç kesimlere çok kolay bir şekilde sokulabilmesi.
  2. Kıta sahanlığının oldukça geniş, deniz derinliğinin ise nispeten az olması.
  3. Kıyı ile iç kesimler arasındaki karayolu ulaşım maliyetlerinin düşük kalması.
  4. Yamaç (orografik) yağışlarının kıyı şeridi boyunca çok yoğun olarak görülmesi.
  5. Kıyı çizgisinin oldukça girintili çıkıntılı ve gerçek uzunluğunun fazla olması.
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Yamaç (orografik) yağışları, denizden gelen nemli hava kütlelerinin kıyıya paralel uzanan dağlara çarparak yükselmesiyle oluşur. Bu durum Ege'de değil, dağların denize paralel uzandığı Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde görülür. Ege'de dağlar dik uzandığı için hava kütleleri dağların arasından iç kesimlere geçer ve yamaç yağışı bırakmaz.

Soru 3

ÖzelliklerX BölgesiY Bölgesi
Gerçek Alan - İzdüşüm Alan FarkıÇok Yüksek (Engebeli)Çok Düşük (Düzlük)
Tarımsal Makineleşme DurumuÇok Zor ve MaliyetliÇok Kolay ve Yaygın
Tarım Alanlarının DağılışıDar ve Parçalı YapıdaGeniş ve Bütüncül

Yukarıdaki tabloda topoğrafik ve tarımsal özellikleri karşılaştırılan X ve Y coğrafi bölgeleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak eşleştirilmiştir?

  1. X: Akdeniz / Y: Doğu Anadolu
  2. X: Karadeniz / Y: İç Anadolu
  3. X: Marmara / Y: Güneydoğu Anadolu
  4. X: Doğu Anadolu / Y: Karadeniz
  5. X: İç Anadolu / Y: Marmara
Açıklama: Doğru cevap B'dir. Karadeniz Bölgesi (X), dağlık ve engebeli olduğu için gerçek alan ile izdüşüm alanı (haritadaki dümdüz hesaplanan alan) arasındaki fark çok fazladır; makineleşme zordur, tarlalar dardır. İç Anadolu Bölgesi (Y) ise geniş platolar ve ovalardan oluştuğu için düzdür; makine kullanımı yaygındır ve tarlalar geniş yer kaplar.

Soru 4

Karstik araziler (kalker/kireçtaşı), suların etkisiyle kolayca eriyebilen ve mağara, düden, obruk, polye gibi yer şekillerini oluşturan arazilerdir. Tarımsal verimi düşük olan bu alanlar, haritada numaralandırılarak gösterilen yörelerin hangisinde Türkiye'deki en geniş yayılış alanına sahiptir?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap B'dir. Türkiye'de karstik arazilerin (kalker/kireçtaşı) en yaygın olduğu ve en belirgin karstik şekillerin (örneğin Göller Yöresi, Taşeli ve Teke platoları) görüldüğü bölge Akdeniz Bölgesi'dir. Haritada II numara ile işaretlenen alan Taşeli Platosu ve çevresidir.

Soru 5

Marmara Bölgesi, Türkiye'nin toplam yüzölçümünün yalnızca %8,5'ini kaplamasına rağmen nüfus yoğunluğu, sanayi ve ticaret hacmi bakımından açık ara liderdir. Aşağıdakilerden hangisi Marmara Bölgesi'nin fiziki veya beşeri özelliklerinden biri kesinlikle değildir?

  1. Ortalama yükseltisi en az olan ve en düzlük fiziki coğrafi bölgemizdir.
  2. Enerji tüketiminin ve sanayi üretiminin ülke genelinde en fazla olduğu yerdir.
  3. Ekili dikili tarım alanı oranının yüzölçümüne göre en yüksek olduğu bölgedir.
  4. Farklı iklim tiplerinin (Akdeniz, Karadeniz, Karasal) bir arada görüldüğü alandır.
  5. Tarımsal nüfus yoğunluğunun Türkiye ortalamasının ve diğer bölgelerin üzerindedir.
Açıklama: Doğru cevap E'dir. Tarımsal nüfus yoğunluğu, "tarımla uğraşan nüfusun, tarım alanlarına bölünmesiyle" bulunur. Marmara Bölgesi'nde tarım alanları oldukça geniştir, buna karşılık halkın büyük çoğunluğu sanayi ve hizmet sektöründe çalışır, ayrıca tarımda makineleşme tamdır. Bu yüzden tarımsal nüfus yoğunluğu Türkiye'deki en düşük bölgedir (en yüksek değil).

Soru 6

Grafikte, Türkiye'deki brüt elektrik enerjisi üretim potansiyelinin coğrafi bölgelere göre oransal dağılımı (Hidroelektrik - Su Gücü potansiyeli bağlamında) verilmiştir. Doğu Anadolu Bölgesi'nin bu alanda %32'lik payla açık ara birinci sırada yer almasının temel fiziki nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Bölgedeki akarsuların rejimlerinin yıl boyunca çok düzenli ve istikrarlı olması.
  2. Ortalama yükselti ve engebenin fazla, akarsu yatak eğimlerinin çok dik olması.
  3. Baraj yapımına uygun karstik arazi yapısının bölge genelinde çok yaygın olması.
  4. Türkiye'nin yıllık ortalama yağış miktarının en yüksek olduğu bölge olması.
  5. Enerji tüketim ihtiyacının sanayileşmeye bağlı olarak en yüksek seviyede olması.
Açıklama: Doğru cevap B'dir. Bir akarsuyun hidroelektrik (su gücünden elektrik üretme) potansiyelini belirleyen temel faktör, suyun akış hızıdır. Su ne kadar yüksekten ve dik bir yamaçtan akarsa enerjisi o kadar artar. Doğu Anadolu, Türkiye'nin en yüksek, dağlık ve engebeli bölgesi olduğu için akarsuların yatak eğimi ve akış hızı (dolayısıyla hidroelektrik potansiyeli) en fazladır.

Soru 7

Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP); Fırat ve Dicle nehirleri üzerinde inşa edilen barajlar ve hidroelektrik santralleri ile bölgenin kaderini değiştiren entegre bir bölgesel kalkınma projesidir. Haritada işaretli coğrafi alanlar dikkate alındığında, GAP projesinin hayata geçmesiyle bölge tarımında aşağıdaki bitkilerden hangisinin ekim alanında en dramatik artış yaşanmıştır?

  1. Kırmızı Mercimek
  2. Pamuk
  3. Zeytin
  4. Keten - Kenevir
  5. Çay
Açıklama: Doğru cevap B'dir. GAP ile birlikte Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin (haritada IV numara ile gösterilen ve projenin merkezi olan Şanlıurfa/Harran Ovası vb.) en büyük sorunu olan "sulama" çözülmüştür. Sulama imkanlarının artmasıyla, büyüme döneminde bol su isteyen "Pamuk" tarımında patlama yaşanmış ve bölge pamuk üretiminde Ege ve Akdeniz'i geride bırakarak birinci sıraya yerleşmiştir.

Soru 8

İç Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin tahıl ambarı olarak bilinmesine karşın, tarımsal verimlilikte iklim koşullarının (kuraklık) getirdiği ciddi sınırlamalarla karşı karşıyadır. Aşağıdakilerden hangisi İç Anadolu'nun bu coğrafi yapısının ortaya çıkardığı zorunlu durumlardan biri değildir?

  1. Nadas tarım yönteminin ülke genelinde en yaygın uygulandığı coğrafi bölgedir.
  2. Küçükbaş hayvan yetiştiriciliği (özellikle koyun) kırsal alanda çok baskındır.
  3. Kış aylarındaki aşırı don olayları nedeniyle seracılık faaliyetleri gelişmemiştir.
  4. Tarımsal üretim miktarında yıllara göre çok şiddetli dalgalanmalar görülmektedir.
  5. Orman örtüsünün çok gür olması nedeniyle tarım alanları oldukça sınırlı kalmıştır.
Açıklama: Doğru cevap E'dir. İç Anadolu Bölgesi'nin doğal bitki örtüsü "Bozkır (Step)"dır; yani orman örtüsü gür değil, tam aksine Türkiye'nin orman bakımından en fakir ikinci bölgesidir. Tarım alanları sınırlı değil, bilakis topoğrafya düz olduğu için oldukça geniştir (fakat sulama sorunu vardır). Diğer şıklar İç Anadolu'nun kuraklığının doğrudan sonuçlarıdır.

Soru 9

Bölüm AdıBölümün En Belirgin Coğrafi Özelliği
I. Antalya BölümüKarstik yer şekilleri ve seracılığın merkezi konumundadır.
II. Erzurum-Kars BölümüYaz yağışlarıyla yeşeren çayırlar ve büyükbaş mera hayvancılığı yaygındır.
III. Hakkari BölümüYer şekilleri çok engebeli olup Türkiye'nin en seyrek nüfuslu alanlarındandır.
IV. Çatalca-Kocaeli BölümüSanayi, ticaret, ulaşım ve nüfus yoğunluğunda ülkenin en geri kalmış bölümüdür.

Türkiye'nin coğrafi bölgelerinin alt birimleri olan "Bölümler" ve onların karakteristik özelliklerinin verildiği yukarıdaki tabloda kaç numaralı eşleştirmede ciddi bir bilgi yanlışı yapılmıştır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. Tümü Doğrudur
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Çatalca-Kocaeli Bölümü (İstanbul, Kocaeli, Sakarya'nın bir kısmı), Marmara Bölgesi'nde yer alır ve geri kalmış değil; tam aksine sanayi, ticaret, ulaşım, bankacılık ve nüfus yoğunluğu bakımından Türkiye'nin en gelişmiş, en yoğun bölümüdür. Diğer bölümlerin özellikleri doğru verilmiştir.

Soru 10

Heyelan (toprak kayması); eğimin fazla, toprağın killi ve yağışın bol olduğu yörelerde sıkça görülen bir doğal afettir. Haritada taranarak gösterilen coğrafi yörelerin fiziki koşulları dikkate alındığında, bu afetin hangisinde daha sık ve şiddetli görülmesi beklenir?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Heyelanın üç ana şartı vardır: 1) Fazla eğim, 2) Bol yağış, 3) Killi (suyu emip kayganlaşan) toprak yapısı. Türkiye'de bu üç şartın bir arada en yoğun bulunduğu ve heyelan olaylarının açık ara en fazla yaşandığı bölge Karadeniz Bölgesi'dir (Özellikle Doğu Karadeniz - haritada IV numara ile gösterilen Rize-Trabzon-Artvin hattı).

Soru 11

Karadeniz Bölgesi, dağların kıyıya paralel uzandığı, her mevsim yağış alan ve kırsal kesimde dağınık yerleşmelerin yaygın olduğu bir coğrafyadır. Aşağıdakilerden hangisi Karadeniz Bölgesi'nin bu özelliklerinin doğal bir sonucu olarak gösterilemez?

  1. Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımın geçit ve tünellerle sağlanması zorunludur.
  2. Ormanların kendini yenileme hızı ve alt sınırının en düşük olduğu coğrafi bölgedir.
  3. Kapalı havzaların (sularını denize ulaştıramayan göllerin) kapladığı alan çok geniştir.
  4. Tarımsal üretimde güneşlenme süresi isteyen ürünlerin (pamuk vb.) yetiştirilmesi zordur.
  5. Kırsal alanda ahşap mesken mimarisinin yapı malzemesi olarak kullanımı çok yaygındır.
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Kapalı havzalar (sularını denize ulaştıramayan havzalar), etrafı yüksek dağlarla çevrili ve genellikle kurak/yarı kurak iklim bölgelerinde (İç Anadolu - Tuz Gölü, Doğu Anadolu - Van Gölü çevresi gibi) görülür. Karadeniz Bölgesi her mevsim yağış aldığı ve akarsular dağları aşıp denize dökülebildiği için açık havza özelliğindedir, kapalı havzalar geniş yer kaplamaz.

Soru 12

Grafikte Türkiye ormanlarının coğrafi bölgelere göre oransal dağılımı (ilk 4 bölge) verilmiştir. İlk iki sırada yer alan kıyı bölgelerimizin (%25 Karadeniz, %24 Akdeniz) orman yoğunluğunun iç bölgelere göre bu denli fazla olmasının ortak ve en temel fiziki nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Güneşlenme sürelerinin Türkiye ortalamasının çok üzerinde olması.
  2. Toprak tiplerinin (Terra-Rossa ve Podzol) çok verimli olması.
  3. Sanayileşme ve şehirleşme oranlarının çok düşük seviyede kalması.
  4. Sıcaklık farklarının iç bölgelere göre çok daha yüksek olması.
  5. Dağların kıyıya paralel uzanmasıyla oluşan yoğun orografik yağışlar.
Açıklama: Doğru cevap E'dir. Bir yerde orman (ağaç formasyonu) yetişebilmesi için en temel şart "nem ve yağış"tır. Hem Karadeniz hem de Akdeniz bölgelerinde dağlar kıyıya paralel uzanır. Denizden gelen nemli hava kütleleri bu dağlara çarparak yükselir ve bol yağış bırakır (orografik/yamaç yağışı). Bu durum kıyıların bol yağış alarak gür ormanlarla kaplanmasını sağlar.