İçereği Atla
Türkiye'nin Coğrafi Bölgeleri - Test 3 (Uzman Seviye)

Türkiye'nin Coğrafi Bölgeleri

Test 3 - Bölgesel Sentez ve Analiz (Çok Zor)

Soru 1

Coğrafi bölgelerin sınırları belirlenirken fiziki, beşeri ve ekonomik kriterler dikkate alınır. Ancak bazı yöreler, bulundukları bölgenin genel iklim karakterinden tamamen farklı özellikler sergiler. Haritada numaralandırılmış yörelerden hangisi, Akdeniz Bölgesi sınırları içinde yer almasına rağmen, Toros Dağları'nın gerisinde kalması sebebiyle denizel etkiden yoksun, karasal iklimin hüküm sürdüğü bir alandır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Haritada III numara ile gösterilen alan, Akdeniz Bölgesi'nin "Göller Yöresi" bölümüdür (Isparta ve Burdur çevresi). Bu bölüm siyasi ve coğrafi olarak Akdeniz Bölgesi'ne dahil olsa da, Toros Dağları'nın kuzeyinde (kıyı gerisinde) kaldığı için denizel havayı alamaz ve burada sert kışların görüldüğü karasal iklim şartları hüküm sürer.

Soru 2

Yukarıdaki grafikte Türkiye'deki coğrafi bölgelerin "Yıllık Ortalama Güneşlenme Süreleri" saat bazında verilmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin en yüksek, Karadeniz Bölgesi'nin ise en düşük güneşlenme süresine sahip olması, sırasıyla aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilgilidir?

  1. Bitki örtüsü gürlüğü - Dağların kıyıya dik uzanması
  2. Ortalama yükselti azlığı - Doğal orman sınırının yüksekliği
  3. Bulutluluk oranının çok düşük olması - Bulutluluk oranının çok yüksek olması
  4. Güneş ışınlarının geliş açısı - Kıta sahanlığının oldukça geniş olması
  5. Yer şekillerinin sade olması - Toprak tiplerinin çok çeşitli olması
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Bir bölgenin "güneşlenme süresini" belirleyen en temel meteorolojik faktör bulutluluk oranıdır. Güneydoğu Anadolu yazları aşırı kurak ve bulutsuz geçtiği için güneşlenme süresi en uzundur. Karadeniz ise her mevsim yağışlı ve sürekli bulutlu (kapalı) bir gökyüzüne sahip olduğu için güneşlenme süresi Türkiye'de en kısa olan bölgedir.

Soru 3

Coğrafi Bölüm AdıBölümün En Belirgin Karakteristiği
I. Yukarı Fırat BölümüMaden çeşitliliği ve rezervi bakımından ülkenin en zengin bölümüdür.
II. Ergene BölümüMarmara Bölgesi'nde ayçiçeği ve pirinç tarımının en yoğun yapıldığı yerdir.
III. Antalya BölümüKarstik arazilerin çok yaygın olduğu ve kış ılıklığıyla seracılığın geliştiği alandır.
IV. Doğu Karadeniz BölümüDağların kıyı çizgisine dik olarak uzandığı ve kıta sahanlığının çok geniş olduğu yerdir.

Türkiye'nin coğrafi bölümlerine ilişkin yukarıdaki eşleştirmelerden hangisinde kesin bir coğrafi hata yapılmıştır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. Hiçbirinde hata yoktur
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Doğu Karadeniz Bölümü'nde dağlar kıyıya "dik" değil, "paralel" uzanır. Dağların paralel uzanması ve hemen kıyıdan yükselmesi nedeniyle de kıta sahanlığı (denizin sığ olduğu alan) geniş değil, aksine Türkiye'nin en dar kıta sahanlığıdır. Dik uzanma ve geniş kıta sahanlığı Ege Bölgesi'nin özelliğidir.

Soru 4

Yayla (Transhümans) turizmi ve yerleşmeleri, yaz aylarında serinlemek ve hayvan otlatmak amacıyla çıkılan yüksek rakımlı alanlardır. Günümüzde eko-turizmin kalbi olan ve yeşilin her tonunu barındıran "Kaçkar Dağları Yaylaları" (Ayder, Pokut, Elevit vb.) haritada kaç numara ile gösterilen yörede yer almaktadır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Türkiye'de yaylacılık faaliyetlerinin ve yayla turizminin en yoğun, en popüler olduğu yer Doğu Karadeniz Bölümü'dür. Haritada IV numara ile gösterilen Rize ve Artvin sınırlarındaki Kaçkar Dağları, bahsedilen dünyaca ünlü yaylalara ev sahipliği yapar. I (Menteşe), II (Kaz Dağları), III (Bolkar/Toroslar) yaylacılığın farklı türlerinin yapıldığı diğer alanlardır.

Soru 5

Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinin birbirleriyle olan fiziki ve beşeri farklılıkları dikkate alındığında, aşağıdaki bölgesel karşılaştırmaların hangisinde kesin bir coğrafi hata bulunmaktadır?

  1. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yaz buharlaşmasının İç Anadolu'dan daha şiddetli yaşanması.
  2. Doğu Anadolu Bölgesi'nde donlu gün sayısının Marmara Bölgesi'nden oldukça fazla bulunması.
  3. Karadeniz Bölgesi'nde tarım alanlarının Ege Bölgesi'ne kıyasla çok daha dar ve parçalı olması.
  4. Akdeniz Bölgesi'nde orografik yağışların İç Anadolu Bölgesi'nden çok daha yoğun görülmesi.
  5. Ege Bölgesi'nde kıta sahanlığının Akdeniz Bölgesi'ne kıyasla çok daha dar ve derinlikli olması.
Açıklama: Doğru cevap E'dir. Ege Bölgesi'nde dağlar denize dik uzandığı için deniz hemen derinleşmez, sığ alan çok geniştir; yani "kıta sahanlığı Türkiye'nin en geniş" olan bölgesidir. Akdeniz ve Karadeniz'de ise dağlar paralel uzandığı için deniz birden derinleşir ve kıta sahanlığı dardır. Seçenekte tam tersi iddia edildiği için kesin bir hatadır.

Soru 6

Yukarıdaki grafikte Türkiye'deki coğrafi bölgelerin "Gerçek Alanı ile İzdüşüm Alanı Arasındaki Fark" (engebe derecesi) oransal olarak modellenmiştir. Marmara Bölgesi ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin bu farkın en az olduğu (çizgilerin en düşük olduğu) bölgeler olması, ortak olarak hangi özellikleri ile açıklanır?

  1. Kıta sahanlıklarının ve deniz derinliklerinin çok düşük seviyede olmasıyla.
  2. İklim özelliklerinin ve yıllık sıcaklık farklarının birbirine çok yakın olmasıyla.
  3. Yer şekillerinin oldukça sade ve ortalama yükseltilerindeki farkın az olmasıyla.
  4. Akarsuların aşındırma güçlerinin ve hidroelektrik potansiyellerinin yüksek olmasıyla.
  5. Bitki örtülerinin bozkır (step) ve cılız ot formasyonlarından meydana gelmesiyle.
Açıklama: Doğru cevap C'dir. "İzdüşüm alan", her yerin dümdüz (0 metre) kabul edilerek hesaplanan alanıdır. "Gerçek alan" ise dağların, vadilerin hesaba katıldığı alandır. Bu ikisi arasındaki farkın az olması demek, arazinin zaten dümdüz olması (engebesiz olması) demektir. Marmara ve Güneydoğu Anadolu, Türkiye'nin yer şekilleri en sade, en düz bölgeleridir.

Soru 7

Karstik araziler, kalker (kireçtaşı) gibi eriyebilen kayaçlardan oluştuğu için yeraltı suları bakımından zengin, ancak yüzey suları bakımından fakir ve tarımsal verimi düşük alanlardır. Türkiye'de nüfusun çok seyrek olduğu bu karstik platolardan "Taşeli" ve "Teke" platoları haritada hangi numaralarla gösterilmiştir?

  1. I ve II
  2. II ve III
  3. III ve IV
  4. I ve V
  5. IV ve V
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Türkiye'nin en büyük karstik platoları Akdeniz Bölgesi'nde yer alır. Haritada III numara Antalya'nın batısındaki Teke Platosu'nu, IV numara ise Mersin/Antalya sınırındaki Taşeli Platosu'nu göstermektedir. Bu alanlar sarp ve karstik yapılarından dolayı Türkiye'nin en tenha yerlerindendir. (I: Yıldız Dağları, II: Menteşe, V: Hakkari).

Soru 8

Marmara Bölgesi, Türkiye'nin sanayi, ticaret, turizm ve finans merkezidir. Bölgenin demografik, fiziki ve ekonomik yapısı bir bütün olarak değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi Marmara Bölgesi'nin özelliklerinden biri olamaz?

  1. Farklı iklim tiplerinin geçiş alanında bulunması tarımsal ürün yelpazesini genişletmiştir.
  2. Gerçek alanı ile izdüşüm alanı arasındaki farkın en düşük olduğu coğrafi bölgemiz konumundadır.
  3. Jeopolitik konumunun getirdiği köprü avantajları ulaşım ve dış ticaret hacmini zirveye taşımıştır.
  4. Tarımsal nüfus yoğunluğunun Türkiye genelinde en yüksek olduğu coğrafi bölgemiz konumundadır.
  5. Enerji tüketiminin en fazla olduğu bölge olmasına rağmen enerji üretiminde dışa bağımlı durumdadır.
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Tarımsal nüfus yoğunluğu; tarımla uğraşan çiftçi nüfusunun, tarım arazilerine bölünmesiyle bulunur. Marmara Bölgesi'nde halkın büyük kısmı sanayi/hizmet sektöründe çalışır (çiftçi azdır) ve tarım alanları dümdüz/geniştir. Bu nedenle Marmara, tarımsal nüfus yoğunluğunun en yüksek değil, tam aksine en düşük olduğu bölgedir.

Soru 9

Akarsu AdıDöküldüğü Deniz veya HavzaYer Aldığı Coğrafi Bölge
YeşilırmakKaradenizKaradeniz Bölgesi
GedizEge DeniziEge Bölgesi
SeyhanAkdenizAkdeniz Bölgesi
Zap SuyuBasra Körfezi (Dicle ile birleşerek)Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Türkiye'nin önemli akarsularının döküldükleri denizler ve bulundukları coğrafi bölgelerle ilgili yukarıdaki tabloda yer alan eşleştirmelerden hangisinde bölgesel bir hata yapılmıştır?

  1. Yeşilırmak
  2. Gediz
  3. Seyhan
  4. Zap Suyu
  5. Tümü Doğrudur
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Zap Suyu, Dicle Nehri'nin en büyük kollarından biridir ve Türkiye sınırlarını aşarak Irak'ta Dicle'ye katılır. Ancak Zap Suyu Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde değil, tamamen Doğu Anadolu Bölgesi'nin Hakkari Bölümü'nde yer alan sarp ve derin vadilerden akan bir nehirdir.

Soru 10

Volkanik araziler, püskürük materyallerin birikmesiyle oluşan zengin mineralli topraklara sahip alanlardır. Türkiye'deki sönmüş volkan konileri genellikle belirli fay hatları (kırıklar) boyunca dizilmişlerdir. Haritada işaretli numaralardan hangisi, İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve Kapadokya'daki peribacalarının oluşumuna kaynaklık eden volkan dağlarından biri olan Erciyes Dağı'nı göstermektedir?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Haritada IV numara ile gösterilen yer Kayseri il sınırlarındaki Erciyes Dağı'dır. İç Anadolu'daki volkanik dağlar kuzeydoğu-güneybatı yönünde (Karadağ, Karacadağ, Hasan Dağı, Melendiz, Erciyes) dizilmişlerdir. I (Uludağ-Batolit), II (Nur-Kırıklı), III (Kaçkar-Kıvrım), V (Süphan/Nemrut-Volkanik) dağlarıdır.

Soru 11

Ege Bölgesi, dağların kıyı çizgisine dik olarak uzanmasının doğal sonucu olarak oldukça girintili çıkıntılı bir kıyı topoğrafyasına sahiptir. Aşağıdakilerden hangisi Ege kıyılarında bu topoğrafik yapının ortaya çıkardığı doğal veya beşeri özelliklerden biri değildir?

  1. Dağların kıyıya dik uzanması denizel etkinin iç kısımlara rahatça ulaşmasını sağlamaktadır.
  2. Akarsuların yatak eğimleri düşük olduğu için menderesler çizerek yavaş akış göstermektedir.
  3. Horst ve graben sistemlerinin yaygınlığı bölgedeki tektonik deprem riskini yüksek tutmaktadır.
  4. Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım yapım maliyetleri Akdeniz Bölgesi'ne göre çok daha düşüktür.
  5. Kıyıdaki körfezlerin tamamı kıyı kordonu (dalga biriktirmesi) ile oluşmuş kapalı lagün formundadır.
Açıklama: Doğru cevap E'dir. Ege Bölgesi'ndeki sayısız koy ve körfezin (İzmir, Çandarlı, Edremit vb.) tamamı dalga biriktirmesiyle oluşan "lagün (kıyı set gölü)" değildir. Çoğunluğu, dağların arasındaki çöküntü alanlarının (grabenlerin) deniz suları altında kalmasıyla oluşan "Ria tipi" veya tektonik kökenli körfezlerdir.

Soru 12

Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü ile Akdeniz Bölgesi'nin Antalya Bölümü karşılaştırıldığında, her iki bölümün de aşağıdaki fiziki özelliklerden hangisi bakımından ortak kaderi paylaştığı (benzer olduğu) söylenebilir?

  1. Mevsimler arasındaki sıcaklık ve yağış farklarının grafikleri.
  2. Kıta sahanlıklarının genişliği ve doğal liman sayıları.
  3. İç kesimlerle olan karayolu ulaşımının zorluğu ve maliyeti.
  4. Hakim doğal bitki örtüsünün yaprak dökme karakterleri.
  5. Tarımsal üretimde makineleşmenin ulaştığı yüksek seviye.
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Hem Doğu Karadeniz'de (Kaçkarlar, Giresun Dağları) hem de Antalya Bölümü'nde (Batı Toroslar, Beydağları) dağlar kıyı çizgisinin hemen gerisinden bir duvar gibi yükselir. Bu nedenle her iki bölümde de kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım çok zor, tünel/geçit gerektiren ve maliyeti çok yüksek bir yapıdadır.