İçereği Atla
Türkiye'nin Coğrafi Bölgeleri - Test 4 (Uzman Seviye)

Türkiye'nin Coğrafi Bölgeleri

Test 4 - Özel İleri Analiz (Sözel Kafa Formatı)

Soru 1

Karadeniz ikliminin etki alanı, dağların kıyıya paralel uzanması nedeniyle iç kesimlere fazla sokulamaz. Ancak haritada numaralandırılmış kıyı bölümlerinin hangisinde, dağların yükseltisinin azalması ve geriden başlaması sayesinde denizel ılıman etki iç kesimlere diğerlerinden çok daha fazla sokulabilmektedir?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap B'dir. Karadeniz Bölgesi'nde dağlar genelde kıyının hemen gerisinden ve sarp bir şekilde yükselir. Ancak Orta Karadeniz Bölümü'nde (haritada II numara ile gösterilen Samsun çevresi) Canik Dağları'nın yükseltisi azdır ve kıyıdan oldukça geride başlar. Bu durum Kızılırmak ve Yeşilırmak vadileri boyunca Karadeniz'in nemli havasının iç kesimlere kadar ulaşabilmesine imkân tanır.

Soru 2

Yukarıdaki grafikte Türkiye'deki coğrafi bölgelerin "Yıllık Ortalama Güneşlenme Süreleri" saat bazında verilmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin en yüksek (3200 saat), Karadeniz Bölgesi'nin ise en düşük (1750 saat) güneşlenme süresine sahip olması, sırasıyla aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilgilidir?

  1. Bitki örtüsü gürlüğünün farklılaşması - Dağların kıyıya dik bir biçimde uzanması
  2. Ortalama yükselti azlığının bulunması - Doğal orman sınırının oldukça yüksek olması
  3. Bulutluluk oranının çok düşük seyretmesi - Bulutluluk oranının yıl boyu yüksek olması
  4. Güneş ışınlarının geliş açısının dikliği - Kıta sahanlığının oldukça geniş yer tutması
  5. Yer şekillerinin sade bir yapıda olması - Toprak tiplerinin çok çeşitli yapı sergilemesi
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Bir bölgenin "güneşlenme süresini" belirleyen en temel meteorolojik faktör havadaki nem ve bulutluluk oranıdır. Güneydoğu Anadolu yazları aşırı kurak ve gökyüzü bulutsuz geçtiği için güneşlenme süresi en uzundur. Karadeniz ise her mevsim yağışlı ve sürekli bulutlu (kapalı) bir gökyüzüne sahip olduğu için güneşlenme süresinin en kısa olduğu bölgedir.

Soru 3

Bölüm AdıBölümün En Belirgin Karakteristik Özelliği
I. Yukarı Fırat BölümüMaden çeşitliliğinin ve maden rezervlerinin Türkiye'de en fazla olduğu yerdir.
II. Erzurum-Kars BölümüTürkiye'de yaz yağışlarının en çok görüldüğü ve büyükbaş mera hayvancılığının merkezidir.
III. Yukarı Kızılırmakİç Anadolu'da sanayi yatırımlarının ve nüfus yoğunluğunun en yüksek olduğu bölümdür.
IV. Antalya BölümüKarstik yer şekillerinin, turfandacılığın ve seracılık faaliyetlerinin en yaygın olduğu alandır.

Türkiye'nin coğrafi bölümlerine ilişkin yukarıdaki eşleştirmelerden hangisinde kesin bir bölgesel bilgi hatası yapılmıştır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. Hiçbirinde Hata Yoktur
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Yukarı Kızılırmak Bölümü (Sivas ve çevresi), İç Anadolu Bölgesi'nin en gelişmiş yeri değil; tam aksine dağlık, soğuk ve engebeli yapısı nedeniyle bölgede sanayinin en az geliştiği ve nüfus yoğunluğunun en düşük olduğu bölümdür. İç Anadolu'da sanayi ve nüfusun en yoğun olduğu bölüm Ankara-Eskişehir'i kapsayan Yukarı Sakarya Bölümü'dür.

Soru 4

Dalga biriktirmesi sonucu, kıyıya yakın bir adanın kıyı kordonu (kum seti) ile karaya bağlanmasıyla oluşan yeryüzü şekillerine tombolo (bağlama seti) denir. Haritada numaralandırılmış alanların hangisinde, Türkiye'nin en karakteristik tombolo örneklerinden biri olan ve Marmara Denizi'nde yer alan Kapıdağ Yarımadası bulunmaktadır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap B'dir. Türkiye'nin en meşhur iki tombolo (bağlama seti) örneği Karadeniz'deki Sinop İnceburun ve Marmara Denizi'nin güneyindeki Kapıdağ Yarımadası'dır. Haritada II numara ile gösterilen yer Balıkesir sınırları içerisindeki Kapıdağ Yarımadası'dır. (I: Ergene, III: Gelibolu, IV: Biga Yarımadası, V: Armutlu Yarımadası).

Soru 5

Karadeniz Bölgesi ile Akdeniz Bölgesi'nin fiziki coğrafya özellikleri karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisinin her iki bölge için de ortak bir özellik olduğu söylenemez?

  1. Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımın oldukça zor ve maliyetli bir yapıda olması.
  2. Sıradağların kıyı çizgisine tamamen paralel bir doğrultuda ve kesintisiz uzanması.
  3. Kıyı şeridi boyunca orografik (yamaç) yağış tiplerinin oldukça yoğun şekilde görülmesi.
  4. Kıta sahanlıklarının oldukça dar ve kıyıda deniz derinliklerinin çok fazla olması.
  5. Doğal bitki örtüsünün geniş yapraklı gür ormanlardan ve dağ çayırlarından oluşması.
Açıklama: Doğru cevap E'dir. Dağların kıyıya paralel uzanması, kıta sahanlığının dar olması, ulaşımın zorluğu ve yamaç yağışlarının görülmesi hem Karadeniz hem de Akdeniz için ortaktır. Ancak Akdeniz Bölgesi'nin doğal bitki örtüsü "geniş yapraklı gür ormanlar" değil; kuraklığa dayanıklı maki çalıları ve iğne yapraklı kızılçam ormanlarıdır. Geniş yapraklı ormanlar Karadeniz'e özgüdür.

Soru 6

Grafikte Türkiye'deki coğrafi bölgelerin aritmetik nüfus yoğunlukları verilmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin, toplam nüfus miktarı az olmasına rağmen nüfus yoğunluğu sıralamasında Türkiye ikincisi olmasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Yüzölçümünün diğer coğrafi bölgelere kıyasla çok daha küçük bir yapıda bulunması.
  2. Tarımsal üretim potansiyelinin ve sulama olanaklarının son yıllarda hızla artması.
  3. Kırsal alanlardan büyükşehirlere doğru yaşanan iç göç hareketlerinin durdurulması.
  4. Sınır ticareti hacminin bölge genelinde ekonomik refah seviyesini zirveye taşıması.
  5. Doğal nüfus artış hızının ve doğurganlık oranlarının ülke ortalamasını çok aşması.
Açıklama: Doğru cevap A'dır. Aritmetik nüfus yoğunluğu, "Toplam Nüfus / Yüzölçümü" formülü ile bulunur. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin toplam nüfusu Marmara veya Ege kadar yüksek olmamasına rağmen, Türkiye'nin yüzölçümü en küçük bölgesi olduğu için (bölen sayı çok küçüktür), ortaya çıkan yoğunluk oranı matematiksel olarak çok yüksek çıkmakta ve bölgeyi ikinci sıraya taşımaktadır.

Soru 7

Ege Bölgesi'nde kırıklı dağların (horst) arasında yer alan ve tektonik çöküntü hendeklerine (graben) yerleşmiş oldukça verimli alüvyal ovalar bulunur. Haritada numaralandırılmış akarsulardan hangisi, bölgenin en büyük graben ovasını oluşturan ve Ege kıyılarının en güneyinde yer alan Büyük Menderes nehrini göstermektedir?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Ege Bölgesi'ndeki kırık sistemleri (graben ovaları) kuzeyden güneye doğru sırasıyla; Bakırçay (I), Gediz (II), Küçük Menderes (III) ve Büyük Menderes (IV) şeklindedir. Haritada V numara ile gösterilen akarsu ise Ege'nin Akdeniz ile sınırını oluşturan Muğla'daki Dalaman (veya Eşen/Xanthos) Çayı'dır ve bir graben ovası içinde akmaz.

Soru 8

Doğu Anadolu Bölgesi'nin yüksek, soğuk ve sarp coğrafyası, bölgedeki sosyal ve ekonomik faaliyetleri doğrudan sınırlandırmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu bölgenin topoğrafik şartlarının ortaya çıkardığı zorunlu coğrafi durumlardan biri değildir?

  1. Kırsal kesimdeki yerleşmelerin genellikle dağların güneye bakan yamaçlarında yoğunluk göstermesi.
  2. Akarsu yatak eğimlerinin çok yüksek olmasına bağlı olarak baraj hidroelektrik potansiyelinin artması.
  3. Tarım arazilerinin oldukça dar, çok parçalı yapıda olması ve tarımda makine kullanımına kapalı bulunması.
  4. Sınır ticaretinin gelişmesiyle birlikte kişi başına düşen milli gelirin Türkiye'de zirveye çıkması.
  5. Karayolu ve demiryolu ulaşım güzergâhlarının akarsu vadilerini takip eden dar koridorlara sıkışması.
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Doğu Anadolu'da yer şekillerinin sarp ve iklimin sert olması (tarımın ve sanayinin gelişememesi), bölgenin ekonomik olarak geri kalmasına yol açmıştır. Sınır ticareti yapılsa da, bu durum kişi başına düşen milli geliri "Türkiye'de zirveye" çıkaracak bir etki yaratmamıştır; tam aksine bölge kişi başı gelirde son sıralarda yer alır. Diğer şıklar yer şekillerinin doğrudan zorunlu kıldığı durumlardır.

Soru 9

Göl AdıOluşum TürüBulunduğu Coğrafi Bölge
I. Nemrut GölüVolkanik KraterDoğu Anadolu Bölgesi
II. Salda GölüKarstik GölAkdeniz Bölgesi
III. Sera GölüHeyelan Set GölüKaradeniz Bölgesi
IV. Köyceğiz GölüAlüvyal Set GölüMarmara Bölgesi

Türkiye'nin önemli gölleri, oluşum türleri ve bulundukları coğrafi bölgelerin eşleştirildiği yukarıdaki tabloda kaç numaralı gölün bölgesi yanlış verilmiştir?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. Tümü Doğrudur
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Köyceğiz Gölü, oluşum türü olarak kıyı kordonu (lagün/alüvyal set) gölüdür, ancak bulunduğu bölge Marmara değil, Ege ve Akdeniz sınırlarının kesiştiği Muğla ilimizdedir (Ege Bölgesi kabul edilir). Marmara Bölgesi'nde yer alan set göllerine örnek olarak Büyükçekmece, Küçükçekmece ve Terkos verilebilir. Diğer göllerin özellikleri ve bölgeleri doğrudur.

Soru 10

Türkiye'de bazı tarım ürünleri iklim seçiciliğinin çok yüksek olması nedeniyle yalnızca çok dar ve istisnai coğrafi alanlarda yetiştirilebilir. Haritada numaralandırılmış alanların hangisi, yıl boyu bol yağış, kış ılıklığı ve yıkanmış kireçsiz topraklara ihtiyaç duyan "Çay" bitkisinin Türkiye'deki tek doğal üretim sahasıdır?

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
Açıklama: Doğru cevap E'dir. Çay, yetişmek için her mevsim düzenli yağış, yüksek nem ve asitli (kireci yıkanmış) topraklar ister. Türkiye'de bu iklim şartlarını karşılayan yegâne yer Doğu Karadeniz kıyılarıdır. Haritada V numara ile gösterilen Rize ve çevresi, Türkiye'de çay tarımının yapılabildiği %100 oranındaki tek doğal sahadır.

Soru 11

Marmara Bölgesi'nin iklim özellikleri, fiziki şartları ve coğrafi konumu sentezlendiğinde, bölgenin tarımsal yapısı hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisinin doğruluğu kesinlikle savunulamaz?

  1. Üç farklı iklim tipinin geçiş alanında yer alması bölgedeki ürün çeşitliliğini çok artırır.
  2. Ortalama yükseltisinin oldukça düşük olması nedeniyle tarım arazilerinin kapladığı alan geniştir.
  3. Nadasa bırakılan tarım alanlarının oranı İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinden fazladır.
  4. Tüketici nüfusun devasa boyutu nedeniyle üretilen gıda ürünlerinin çok büyük kısmı içte harcanır.
  5. Tarımsal üretimde modern makine kullanımı, gübreleme ve sulama yöntemleri oldukça yaygındır.
Açıklama: Doğru cevap C'dir. Nadas, yağışın az ve sulama imkanının olmadığı yerlerde toprağın bir yıl boş bırakılmasıdır. Marmara Bölgesi hem düzenli yağış alan geçiş iklimlerine sahip olduğu için hem de modern sulama imkanları çok geliştiği için nadasa en az ihtiyaç duyan bölgelerden biridir. Nadasın en yaygın olduğu yerler kuraklığın vurduğu İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'dur.

Soru 12

Grafikte Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinin ülkenin Gayrisafi Yurt İçi Hasılası'na (GSYH - Milli Gelir) sağladıkları oransal katkılar gösterilmiştir. Marmara Bölgesi'nin (%46) ülke ekonomisinin neredeyse yarısını tek başına sırtlamasında aşağıdakilerden hangisinin payı en azdır?

  1. Kıtalararası stratejik ulaşım koridorlarının tam merkez noktasında bulunması.
  2. Büyük sanayi tesisleri ile dev ticari sermaye yatırımlarının burada yoğunlaşması.
  3. Nitelikli iş gücü, teknoloji ve ticaret hacminin Türkiye'nin en yükseği olması.
  4. Yeraltı kaynakları ve maden çeşitliliği bakımından en zengin bölge sayılması.
  5. Gelişmiş turizm, hizmet, eğitim ve uluslararası ithalat/ihracat ağlarını barındırması.
Açıklama: Doğru cevap D'dir. Marmara Bölgesi sanayide, ticarette, ulaşımda, turizmde ve hizmet sektöründe Türkiye'nin açık ara lideridir ve zenginliğini bu beşeri faktörlere borçludur. Ancak Marmara Bölgesi, yeraltı kaynakları ve maden çeşitliliği bakımından oldukça fakir bir bölgedir (Bor ve linyit dışında kayda değer büyük maden rezervi yoktur). Maden zenginliği dendiğinde akla Doğu Anadolu (Yukarı Fırat) gelir.