17. Yüzyıl Osmanlı Devleti (Arayış Yılları)
TEST - 2
Soru 1: 1533 İstanbul Antlaşması ile elde edilen "Osmanlı sadrazamının Avusturya arşidüküne eşit sayılması" şeklindeki siyasi üstünlük, 1606 yılında imzalanan hangi antlaşma ile sona ermiş ve Avusturya arşidükü protokolde yeniden Osmanlı padişahına denk sayılmıştır?
Doğru Cevap: D) Zitvatorok Antlaşması
Açıklama: 1606 Zitvatorok Antlaşması'nda "Avusturya arşidükü (kralı), protokol bakımından Osmanlı padişahına eşit sayılacaktır (Sezar unvanı kullanacaktır)" maddesi yer almıştır. Bu durum, Osmanlı'nın Kanuni döneminde Orta Avrupa'da kurduğu mutlak siyasi üstünlüğünü kaybettiğinin ve devletlerarası "mütekabiliyet" (karşılıklı eşitlik) ilkesinin benimsendiğinin en net kanıtıdır.
Soru 2: Eğitim sisteminin bel kemiği olan medreseler 17. yüzyılda bozulmaya başlamıştır. Bu bozulmanın en önemli sebebi olan, ilmiye sınıfında liyakatsizliğe yol açan ve "Alimin oğlu alimdir" anlayışıyla müderrislik makamının babadan oğula geçmesine neden olan sisteme ne ad verilir?
Doğru Cevap: C) Beşik Ulemalığı
Açıklama: 17. yüzyılda ilmiye sınıfının yozlaşmasının en büyük nedeni "Beşik Ulemalığı" sistemidir. Bu sistemde, henüz beşikteki bir çocuğa ulema (alim) unvanı ve maaşı bağlanmış, liyakat ve eğitim tamamen rafa kaldırılarak makamlar babadan oğula miras gibi devredilmeye başlanmıştır.
Soru 3: Avrupa'da "Uyvar önünde bir Türk gibi güçlü" deyiminin doğmasına neden olan, Osmanlı Devleti'nin Avusturya'ya karşı son kez toprak (Uyvar ve Neograd kaleleri) kazandığı ve son kez savaş tazminatı aldığı 1664 tarihli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Vasvar Antlaşması
Açıklama: Köprülü Fazıl Ahmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Uyvar Kalesi'ni fethederek Avusturya'yı barışa zorlamıştır. İmzalanan Vasvar Antlaşması (1664), Osmanlı Devleti'nin Avusturya'dan son kez toprak ve tazminat kopardığı kazançlı bir antlaşmadır.
Soru 4: II. Osman (Genç Osman), ıslahat düşüncelerini hayata geçirmeye çalışırken ilmiye sınıfının (ulemanın) devlet işlerine müdahalesini engellemek için radikal bir karar almıştır. Buna göre II. Osman, Şeyhülislam'ın hangi yetkisi dışındaki tüm siyasi ve idari yetkilerini elinden almıştır?
Doğru Cevap: B) Fetva verme
Açıklama: Genç Osman, ilmiye sınıfının siyasete karışmasından ve kendi iktidarına ortak olmasından rahatsızlık duymuştur. Bu nedenle Şeyhülislam'ın devlet işlerine müdahale etmesini yasaklamış, onun görevini sadece dini konularda "fetva vermek" ile sınırlandırarak padişahın mutlak otoritesini güçlendirmeyi hedeflemiştir.
Soru 5: 1683 yılındaki II. Viyana Kuşatması'nda Osmanlı ordusunun Avrupa'nın birleşik güçleri karşısında ağır bir bozguna uğramasına neden olan ve bu başarısızlığın faturası olarak Belgrad'da idam edilen ünlü Osmanlı sadrazamı kimdir?
Doğru Cevap: E) Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
Açıklama: IV. Mehmet döneminde, Viyana'yı ikinci kez kuşatan komutan Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'dır. Kuşatmanın uzaması, Kırım Hanı'nın ihaneti ve Haçlı yardımının Viyana'ya ulaşmasıyla Osmanlı ordusu Kahlenberg (Alamandağı) Muharebesi'nde bozguna uğramış, paşa idam edilmiştir.
Soru 6: Aşağıdakilerden hangisi XVII. yüzyılda Anadolu'da patlak veren Celali İsyanları'nın önde gelen liderlerinden (isyancılardan) biri değildir?
Doğru Cevap: C) Patrona Halil
Açıklama: Karayazıcı, Deli Hasan, Kalenderoğlu, Canbolatoğlu, Gürcü Nebi ve Tavil Ahmet 17. yüzyıldaki ünlü Celali isyancılarıdır. Patrona Halil ise 18. yüzyılda (1730) Lale Devri'ni sona erdiren ve İstanbul'da (merkezde) çıkan yeniçeri destekli isyanın lideridir.
Soru 7: 17. yüzyıl Osmanlı tarihinde, devletin duraklama dönemi yaşamasına rağmen, içteki isyanların bastırıldığı, maliyenin düzeltildiği ve dışarıda yeni fetihlerin yapıldığı (örneğin Girit'in alınması) nispeten parlak döneme ne ad verilir?
Doğru Cevap: A) Köprülüler Dönemi
Açıklama: Köprülü Mehmet Paşa ile başlayıp Köprülü Fazıl Ahmet, Fazıl Mustafa ve Amcazade Hüseyin Paşalarla devam eden bu dönemde Osmanlı Devleti eski gücüne kavuşmuş gibi görünmüş ve bu döneme tarihçiler tarafından "Duraklama İçinde Yükselme Dönemi" adı verilmiştir.
Soru 8: II. Viyana Kuşatması'ndaki Osmanlı bozgununu fırsat bilen Avrupa devletleri, Papanın çağrısıyla Osmanlı'yı Avrupa'dan atmak için "Kutsal İttifak"ı kurmuşlardır. Aşağıdaki devletlerden hangisi 16 yıl süren bu savaşlara "Kutsal İttifak" üyesi olarak katılmış olmasına rağmen, diğer müttefiklerinden ayrılarak Karlofça Antlaşması'nı (1699) imzalamamış ve bir yıl sonra Osmanlı ile kendi adına İstanbul Antlaşması'nı (1700) imzalamıştır?
Doğru Cevap: D) Rusya
Açıklama: Kutsal İttifak'ta MARİL (Malta, Avusturya, Rusya, Lehistan, Venedik) kodlamasıyla yer alan devletler bulunur. Karlofça'da Rusya yer almamıştır, sadece ateşkes yapmıştır. Rus çarı I. Petro, elçisinin yetkisi olmadığını bahane ederek asıl barış antlaşmasını bir yıl sonra tek başına imzalamıştır (1700 İstanbul Antlaşması) ve Azak Kalesi'ni alarak Karadeniz'e inme yolunda ilk adımı atmıştır.
Soru 9: 17. yüzyılda İstanbul'da (Merkezde) çıkan Kapıkulu isyanları, devlet yönetimini doğrudan tehdit etmiş ve birçok devlet adamının idamıyla sonuçlanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi doğrudan Merkez (İstanbul) isyanlarının devlete verdiği zararlardan biri değildir?
Doğru Cevap: B) Kırsal kesimde "Büyük Kaçgun" yaşanarak tarımsal üretimin çökmesi
Açıklama: Kırsal kesimdeki köylülerin topraklarını terk edip şehirlere göç etmesine "Büyük Kaçgun" denir. Bu durum, başkentteki Kapıkulu askerlerinin değil, Anadolu'da çıkan Celali isyanlarının ve bozulan tımar sisteminin bir sonucudur.
Soru 10: I. Ahmet döneminde inşa edilen, mimari zarafeti ve altı minaresiyle öne çıkan, Avrupalıların çinilerinin renginden dolayı "Blue Mosque" (Mavi Cami) olarak adlandırdıkları ünlü eser, dönemin hangi ünlü mimarı tarafından yapılmıştır?
Doğru Cevap: A) Sedefkar Mehmet Ağa
Açıklama: Sultanahmet Camii, Mimar Sinan'ın öğrencisi olan Sedefkar Mehmet Ağa tarafından 1609-1616 yılları arasında yapılmıştır. Osmanlı'nın klasik mimari döneminin son büyük ve ihtişamlı eserlerinden biridir.
Soru 11: 1699 Karlofça Antlaşması müzakerelerinde, Osmanlı Devleti'nin Kutsal İttifak devletleriyle barış masasına oturmasında arabuluculuk rolü üstlenerek diplomaside ağırlıklarını hissettiren iki Avrupa devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) İngiltere ve Hollanda
Açıklama: 16 yıl süren savaşların ardından tükenen Osmanlı Devleti, barış masasına İngiltere ve Hollanda elçilerinin arabuluculuğu ile oturmuştur. Bu devletlerin Karlofça'da arabulucu olması, Avrupa dengelerinde Osmanlı'yı kullanarak Avusturya'nın aşırı güçlenmesini engellemek ve Osmanlı'dan ticari imtiyazlar (kapitülasyon) koparmak istemelerinden kaynaklanmıştır.
Soru 12: XVII. yüzyıl Osmanlı ıslahatçılarının genel olarak benimsediği ve uyguladığı temel felsefe aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde özetlenmiştir?
Doğru Cevap: D) Kanuni Sultan Süleyman dönemindeki eski kurumları ve kuralları yeniden canlandırmak (Kadim düzene dönmek)
Açıklama: 17. yüzyıl ıslahatçılarının (Koçi Bey, Tarhuncu, IV. Murat vb.) temel çıkış noktası "Kanun-i Kadim"e, yani Fatih ve Kanuni dönemlerindeki ihtişamlı devlet yapısına geri dönmektir. Batı'nın üstünlüğü henüz kabul edilmediği için yenilikler "eskiye dönüş" idealine dayanmıştır.
17. Yüzyıl Osmanlı Devleti (Arayış Yılları)
TEST - 2
Soru 1: 1533 İstanbul Antlaşması ile elde edilen "Osmanlı sadrazamının Avusturya arşidüküne eşit sayılması" şeklindeki siyasi üstünlük, 1606 yılında imzalanan hangi antlaşma ile sona ermiş ve Avusturya arşidükü protokolde yeniden Osmanlı padişahına denk sayılmıştır?
Doğru Cevap: D) Zitvatorok Antlaşması
Açıklama: 1606 Zitvatorok Antlaşması'nda "Avusturya arşidükü (kralı), protokol bakımından Osmanlı padişahına eşit sayılacaktır (Sezar unvanı kullanacaktır)" maddesi yer almıştır. Bu durum, Osmanlı'nın Kanuni döneminde Orta Avrupa'da kurduğu mutlak siyasi üstünlüğünü kaybettiğinin ve devletlerarası "mütekabiliyet" (karşılıklı eşitlik) ilkesinin benimsendiğinin en net kanıtıdır.
Soru 2: Eğitim sisteminin bel kemiği olan medreseler 17. yüzyılda bozulmaya başlamıştır. Bu bozulmanın en önemli sebebi olan, ilmiye sınıfında liyakatsizliğe yol açan ve "Alimin oğlu alimdir" anlayışıyla müderrislik makamının babadan oğula geçmesine neden olan sisteme ne ad verilir?
Doğru Cevap: C) Beşik Ulemalığı
Açıklama: 17. yüzyılda ilmiye sınıfının yozlaşmasının en büyük nedeni "Beşik Ulemalığı" sistemidir. Bu sistemde, henüz beşikteki bir çocuğa ulema (alim) unvanı ve maaşı bağlanmış, liyakat ve eğitim tamamen rafa kaldırılarak makamlar babadan oğula miras gibi devredilmeye başlanmıştır.
Soru 3: Avrupa'da "Uyvar önünde bir Türk gibi güçlü" deyiminin doğmasına neden olan, Osmanlı Devleti'nin Avusturya'ya karşı son kez toprak (Uyvar ve Neograd kaleleri) kazandığı ve son kez savaş tazminatı aldığı 1664 tarihli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Vasvar Antlaşması
Açıklama: Köprülü Fazıl Ahmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Uyvar Kalesi'ni fethederek Avusturya'yı barışa zorlamıştır. İmzalanan Vasvar Antlaşması (1664), Osmanlı Devleti'nin Avusturya'dan son kez toprak ve tazminat kopardığı kazançlı bir antlaşmadır.
Soru 4: II. Osman (Genç Osman), ıslahat düşüncelerini hayata geçirmeye çalışırken ilmiye sınıfının (ulemanın) devlet işlerine müdahalesini engellemek için radikal bir karar almıştır. Buna göre II. Osman, Şeyhülislam'ın hangi yetkisi dışındaki tüm siyasi ve idari yetkilerini elinden almıştır?
Doğru Cevap: B) Fetva verme
Açıklama: Genç Osman, ilmiye sınıfının siyasete karışmasından ve kendi iktidarına ortak olmasından rahatsızlık duymuştur. Bu nedenle Şeyhülislam'ın devlet işlerine müdahale etmesini yasaklamış, onun görevini sadece dini konularda "fetva vermek" ile sınırlandırarak padişahın mutlak otoritesini güçlendirmeyi hedeflemiştir.
Soru 5: 1683 yılındaki II. Viyana Kuşatması'nda Osmanlı ordusunun Avrupa'nın birleşik güçleri karşısında ağır bir bozguna uğramasına neden olan ve bu başarısızlığın faturası olarak Belgrad'da idam edilen ünlü Osmanlı sadrazamı kimdir?
Doğru Cevap: E) Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
Açıklama: IV. Mehmet döneminde, Viyana'yı ikinci kez kuşatan komutan Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'dır. Kuşatmanın uzaması, Kırım Hanı'nın ihaneti ve Haçlı yardımının Viyana'ya ulaşmasıyla Osmanlı ordusu Kahlenberg (Alamandağı) Muharebesi'nde bozguna uğramış, paşa idam edilmiştir.
Soru 6: Aşağıdakilerden hangisi XVII. yüzyılda Anadolu'da patlak veren Celali İsyanları'nın önde gelen liderlerinden (isyancılardan) biri değildir?
Doğru Cevap: C) Patrona Halil
Açıklama: Karayazıcı, Deli Hasan, Kalenderoğlu, Canbolatoğlu, Gürcü Nebi ve Tavil Ahmet 17. yüzyıldaki ünlü Celali isyancılarıdır. Patrona Halil ise 18. yüzyılda (1730) Lale Devri'ni sona erdiren ve İstanbul'da (merkezde) çıkan yeniçeri destekli isyanın lideridir.
Soru 7: 17. yüzyıl Osmanlı tarihinde, devletin duraklama dönemi yaşamasına rağmen, içteki isyanların bastırıldığı, maliyenin düzeltildiği ve dışarıda yeni fetihlerin yapıldığı (örneğin Girit'in alınması) nispeten parlak döneme ne ad verilir?
Doğru Cevap: A) Köprülüler Dönemi
Açıklama: Köprülü Mehmet Paşa ile başlayıp Köprülü Fazıl Ahmet, Fazıl Mustafa ve Amcazade Hüseyin Paşalarla devam eden bu dönemde Osmanlı Devleti eski gücüne kavuşmuş gibi görünmüş ve bu döneme tarihçiler tarafından "Duraklama İçinde Yükselme Dönemi" adı verilmiştir.
Soru 8: II. Viyana Kuşatması'ndaki Osmanlı bozgununu fırsat bilen Avrupa devletleri, Papanın çağrısıyla Osmanlı'yı Avrupa'dan atmak için "Kutsal İttifak"ı kurmuşlardır. Aşağıdaki devletlerden hangisi 16 yıl süren bu savaşlara "Kutsal İttifak" üyesi olarak katılmış olmasına rağmen, diğer müttefiklerinden ayrılarak Karlofça Antlaşması'nı (1699) imzalamamış ve bir yıl sonra Osmanlı ile kendi adına İstanbul Antlaşması'nı (1700) imzalamıştır?
Doğru Cevap: D) Rusya
Açıklama: Kutsal İttifak'ta MARİL (Malta, Avusturya, Rusya, Lehistan, Venedik) kodlamasıyla yer alan devletler bulunur. Karlofça'da Rusya yer almamıştır, sadece ateşkes yapmıştır. Rus çarı I. Petro, elçisinin yetkisi olmadığını bahane ederek asıl barış antlaşmasını bir yıl sonra tek başına imzalamıştır (1700 İstanbul Antlaşması) ve Azak Kalesi'ni alarak Karadeniz'e inme yolunda ilk adımı atmıştır.
Soru 9: 17. yüzyılda İstanbul'da (Merkezde) çıkan Kapıkulu isyanları, devlet yönetimini doğrudan tehdit etmiş ve birçok devlet adamının idamıyla sonuçlanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi doğrudan Merkez (İstanbul) isyanlarının devlete verdiği zararlardan biri değildir?
Doğru Cevap: B) Kırsal kesimde "Büyük Kaçgun" yaşanarak tarımsal üretimin çökmesi
Açıklama: Kırsal kesimdeki köylülerin topraklarını terk edip şehirlere göç etmesine "Büyük Kaçgun" denir. Bu durum, başkentteki Kapıkulu askerlerinin değil, Anadolu'da çıkan Celali isyanlarının ve bozulan tımar sisteminin bir sonucudur.
Soru 10: I. Ahmet döneminde inşa edilen, mimari zarafeti ve altı minaresiyle öne çıkan, Avrupalıların çinilerinin renginden dolayı "Blue Mosque" (Mavi Cami) olarak adlandırdıkları ünlü eser, dönemin hangi ünlü mimarı tarafından yapılmıştır?
Doğru Cevap: A) Sedefkar Mehmet Ağa
Açıklama: Sultanahmet Camii, Mimar Sinan'ın öğrencisi olan Sedefkar Mehmet Ağa tarafından 1609-1616 yılları arasında yapılmıştır. Osmanlı'nın klasik mimari döneminin son büyük ve ihtişamlı eserlerinden biridir.
Soru 11: 1699 Karlofça Antlaşması müzakerelerinde, Osmanlı Devleti'nin Kutsal İttifak devletleriyle barış masasına oturmasında arabuluculuk rolü üstlenerek diplomaside ağırlıklarını hissettiren iki Avrupa devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) İngiltere ve Hollanda
Açıklama: 16 yıl süren savaşların ardından tükenen Osmanlı Devleti, barış masasına İngiltere ve Hollanda elçilerinin arabuluculuğu ile oturmuştur. Bu devletlerin Karlofça'da arabulucu olması, Avrupa dengelerinde Osmanlı'yı kullanarak Avusturya'nın aşırı güçlenmesini engellemek ve Osmanlı'dan ticari imtiyazlar (kapitülasyon) koparmak istemelerinden kaynaklanmıştır.
Soru 12: XVII. yüzyıl Osmanlı ıslahatçılarının genel olarak benimsediği ve uyguladığı temel felsefe aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde özetlenmiştir?
Doğru Cevap: D) Kanuni Sultan Süleyman dönemindeki eski kurumları ve kuralları yeniden canlandırmak (Kadim düzene dönmek)
Açıklama: 17. yüzyıl ıslahatçılarının (Koçi Bey, Tarhuncu, IV. Murat vb.) temel çıkış noktası "Kanun-i Kadim"e, yani Fatih ve Kanuni dönemlerindeki ihtişamlı devlet yapısına geri dönmektir. Batı'nın üstünlüğü henüz kabul edilmediği için yenilikler "eskiye dönüş" idealine dayanmıştır.