19. Yüzyıl Osmanlı Devleti (Dağılma Dönemi)
TEST - 1
Soru 1: Osmanlı Devleti'nde padişahın mutlak otoritesini sınırlandıran ilk demokratikleşme adımı olarak kabul edilen Sened-i İttifak (1808) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Doğru Cevap: C) Avrupa devletlerinin (dış devletlerin) baskısı ve etkisiyle hazırlanmıştır.
Açıklama: Sened-i İttifak, tamamen Osmanlı'nın iç dinamikleriyle (Alemdar Mustafa Paşa'nın arabuluculuğuyla II. Mahmut ve Ayanlar arasında) ortaya çıkmış bir belgedir. Hazırlanmasında Fransız İhtilali'nin veya herhangi bir Avrupa devletinin baskısı kesinlikle yoktur.
Soru 2: Fransız İhtilali'nin etkisiyle Osmanlı Devleti'ne karşı isyan eden azınlıklardan ilk isyan edenler Sırplar olmasına rağmen, Avrupalı devletlerin yoğun desteğiyle ilk bağımsızlığını kazanan millet Yunanlılar (Rumlar) olmuştur. Yunanistan'ın bağımsızlığını kazandığı 1829 tarihli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Edirne Antlaşması
Açıklama: 1827 Navarin Baskını'nın ardından Rusya ile yapılan savaş kaybedilmiş ve 1829 Edirne Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti, Yunanistan'ın bağımsızlığını resmen tanımış ve ilk kez milliyetçilik akımı sonucunda bir azınlık devleti kurulmuştur.
Soru 3: Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanı karşısında zor durumda kalan II. Mahmut'un "Denize düşen yılana sarılır" diyerek Rusya ile imzaladığı, Boğazlar sorununun ilk kez uluslararası bir sorun haline gelmesine zemin hazırlayan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Hünkâr İskelesi Antlaşması
Açıklama: 1833 yılında Rusya ile imzalanan Hünkâr İskelesi Antlaşması, Rusya'ya savaş durumunda Boğazların diğer devletlere kapatılması garantisini vermiştir. Bu durum İngiltere ve Fransa'yı rahatsız etmiş ve Boğazlar meselesi ilk kez uluslararası bir sorun boyutuna taşınmıştır. (Osmanlı'nın Boğazlar üzerindeki mutlak egemenliğini tek başına kullandığı son antlaşmadır).
Soru 4: II. Mahmut döneminde 1826 yılında Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılarak yerine "Asakir-i Mansure-i Muhammediye" adıyla yeni bir ordunun kurulması (Vaka-i Hayriye) Osmanlı Devleti'nde aşağıdaki gelişmelerden hangisine ortam hazırlamamıştır?
Doğru Cevap: C) Yeni bir ordunun kurulmasıyla askeri masrafların azalmasına
Açıklama: Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması ıslahatların önünü açmış ve merkezi otoriteyi güçlendirmiştir. Ancak yeni kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusunun donatılması, eğitimi ve maaşları devlet hazinesine ek yük getirmiş, masraflar azalmamış aksine artmıştır.
Soru 5: 3 Kasım 1839'da Sultan Abdülmecit döneminde ilan edilen Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu) ile Osmanlı tarihinde "hukukun üstünlüğü" ilkesi ilk kez kabul edilmiştir. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı'nın getirdiği yeniliklerden biri değildir?
Doğru Cevap: D) Azınlıklara il genel meclislerine katılma ve memur olma hakkı verilecektir.
Açıklama: Tanzimat Fermanı'nda din ayrımı gözetilmeksizin herkesin can ve mal güvenliği garanti altına alınmış ve hukuk devleti adımları atılmıştır. Ancak gayrimüslimlere (azınlıklara) memur olma, bedelli askerlik yapma ve il meclislerine katılma gibi geniş siyasi/sosyal haklar 1856 tarihli "Islahat Fermanı" ile verilmiştir.
Soru 6: 1853-1856 yılları arasında Rusya ile yapılan Kırım Savaşı, Osmanlı Devleti için hem askeri hem de ekonomik açıdan önemli sonuçlar doğurmuştur. Osmanlı Devleti, savaşın getirdiği mali yükü karşılayabilmek için tarihindeki "ilk dış borcu" hangi padişah döneminde ve hangi devletten almıştır?
Doğru Cevap: B) Sultan Abdülmecit - İngiltere
Açıklama: 1854 yılında Kırım Savaşı devam ederken savaşın ağır masraflarını karşılayamayan Osmanlı Devleti, Sultan Abdülmecit döneminde tarihindeki ilk dış borç anlaşmasını müttefiki İngiltere ile yapmıştır.
Soru 7: Kırım Savaşı'nın ardından imzalanan 1856 Paris Antlaşması'na göre; Osmanlı Devleti bir Avrupa devleti sayılacak ve toprak bütünlüğü Avrupalı devletlerin garantisi altında olacaktır. Bu madde Osmanlı Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisini kesin olarak kanıtlar niteliktedir?
Doğru Cevap: B) Kendi sınırlarını tek başına koruyamayacak kadar zayıfladığını
Açıklama: Bir devletin toprak bütünlüğünün başka devletlerin garantisi (koruması) altına girmesi, o devletin kendi sınırlarını kendi ordusuyla savunamayacak derecede siyasi ve askeri olarak zayıfladığının en açık diplomatik itirafı ve kanıtıdır.
Soru 8: 19. yüzyıla kadar Osmanlı Devleti'nde devlete bağlılıklarından dolayı "Millet-i Sadıka" (Sadık Millet) olarak adlandırılan Ermeniler, ilk kez hangi antlaşma ile uluslararası bir sorun (Ermeni Meselesi) haline gelerek bağımsızlık hayaline kapılmışlardır?
Doğru Cevap: C) 1878 Berlin Antlaşması
Açıklama: 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrasında imzalanan Ayastefanos ve ardından onu iptal eden Berlin Antlaşması'nın 61. maddesinde "Osmanlı Devleti, Ermenilerin yaşadığı yerlerde ıslahat yapacaktır" hükmü yer almıştır. Bu durum Ermeni meselesini ilk defa uluslararası diplomatik bir belgeye ve dolayısıyla dünya gündemine taşımıştır.
Soru 9: Osmanlı Devleti'nin aldığı dış borçları ve faizlerini ödeyememesi üzerine 1881 yılında yayımlanan Muharrem Kararnamesi ile Avrupalı alacaklı devletler tarafından "Düyun-u Umumiye İdaresi" (Genel Borçlar İdaresi) kurulmuştur. Bu kurumun varlığı Osmanlı Devleti'nde aşağıdakilerden hangisinin doğrudan ihlal edildiğinin (kaybedildiğinin) bir göstergesidir?
Doğru Cevap: B) Ekonomik bağımsızlığın
Açıklama: Düyun-u Umumiye, Osmanlı Devleti'nin en önemli gelir kaynaklarına (tuz, tütün, ipek, içki vb.) devlet içinde devlet gibi doğrudan el koymuş ve vergileri Avrupalı alacaklılara aktarmıştır. Bu durum devletin mali (ekonomik) bağımsızlığını tamamen yitirdiğinin kanıtıdır.
Soru 10: Jön Türklerin (Genç Osmanlılar) baskısıyla II. Abdülhamit tarafından ilan edilen I. Meşrutiyet (1876) ile Osmanlı Devleti'nde mutlak monarşiden meşruti monarşiye geçilmiş ve ilk anayasa olan Kanun-i Esasi yürürlüğe girmiştir. Aşağıdakilerden hangisi 1876 Kanun-i Esasi'nin özelliklerinden biri değildir?
Doğru Cevap: C) Padişahın meclisi açma ve kapatma yetkisinin sınırlandırılması
Açıklama: 1876 Anayasası demokratik görünse de padişaha geniş yetkiler tanımıştır. Meclisi açma ve istediği zaman kapatma (feshetme) yetkisi tamamen ve sınırsız olarak Padişaha aitti (Sınırlandırma ancak 1909 değişikliklerinde yapılmıştır). Nitekim II. Abdülhamit bu yetkiyi kullanarak 1878'de meclisi kapatmıştır.
Soru 11: II. Abdülhamit'in 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nı (93 Harbi) bahane ederek Meclis-i Mebusan'ı kapatmasıyla başlayan ve 1908 yılında II. Meşrutiyet'in ilanına kadar geçen yaklaşık 30 yıllık döneme "İstibdat (Baskı) Dönemi" denir. Bu dönemde izlenen temel devlet politikası (ideolojisi) aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) İslamcılık (Ümmetçilik)
Açıklama: Balkanlarda artan milliyetçilik isyanları sonucu Osmanlıcılık fikri önemini kaybetmeye başlamıştır. II. Abdülhamit, devleti ayakta tutabilmek ve emperyalist güçlere karşı durabilmek için Halifelik makamını ön plana çıkararak dünyadaki tüm Müslümanları birleştirmeyi hedefleyen "İslamcılık (Panislamizm / Ümmetçilik)" politikasını resmi devlet politikası haline getirmiştir.
Soru 12: 19. yüzyıl Osmanlı Devleti'nde modernleşme adımları toplumun her alanına yayılmıştır. II. Mahmut döneminde ilköğretimin zorunlu hale getirilmesi, posta teşkilatının kurulması, ilk nüfus sayımının yapılması, muhtarlıkların kurulması ve Takvim-i Vekayi adıyla ilk resmi gazetenin çıkarılması bu dönemin önemli gelişmelerindendir. Bu ıslahatların genel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) Merkezi otoriteyi güçlendirerek devleti modern bir yapıya kavuşturmak
Açıklama: Nüfus sayımı yapmak, muhtarlık ve posta teşkilatı kurmak devletin ülkenin en uç noktalarına kadar ulaşmasını, vergi ve asker toplanmasını kolaylaştırır. Resmi gazete halkı devletin politikalarından haberdar eder. Bütün bu bürokratik ve idari yeniliklerin ortak ve en temel amacı "Padişahın merkezi otoritesini ülke genelinde mutlak kılmak ve güçlendirmek"tir.
19. Yüzyıl Osmanlı Devleti (Dağılma Dönemi)
TEST - 1
Soru 1: Osmanlı Devleti'nde padişahın mutlak otoritesini sınırlandıran ilk demokratikleşme adımı olarak kabul edilen Sened-i İttifak (1808) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Doğru Cevap: C) Avrupa devletlerinin (dış devletlerin) baskısı ve etkisiyle hazırlanmıştır.
Açıklama: Sened-i İttifak, tamamen Osmanlı'nın iç dinamikleriyle (Alemdar Mustafa Paşa'nın arabuluculuğuyla II. Mahmut ve Ayanlar arasında) ortaya çıkmış bir belgedir. Hazırlanmasında Fransız İhtilali'nin veya herhangi bir Avrupa devletinin baskısı kesinlikle yoktur.
Soru 2: Fransız İhtilali'nin etkisiyle Osmanlı Devleti'ne karşı isyan eden azınlıklardan ilk isyan edenler Sırplar olmasına rağmen, Avrupalı devletlerin yoğun desteğiyle ilk bağımsızlığını kazanan millet Yunanlılar (Rumlar) olmuştur. Yunanistan'ın bağımsızlığını kazandığı 1829 tarihli antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Edirne Antlaşması
Açıklama: 1827 Navarin Baskını'nın ardından Rusya ile yapılan savaş kaybedilmiş ve 1829 Edirne Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti, Yunanistan'ın bağımsızlığını resmen tanımış ve ilk kez milliyetçilik akımı sonucunda bir azınlık devleti kurulmuştur.
Soru 3: Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanı karşısında zor durumda kalan II. Mahmut'un "Denize düşen yılana sarılır" diyerek Rusya ile imzaladığı, Boğazlar sorununun ilk kez uluslararası bir sorun haline gelmesine zemin hazırlayan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Hünkâr İskelesi Antlaşması
Açıklama: 1833 yılında Rusya ile imzalanan Hünkâr İskelesi Antlaşması, Rusya'ya savaş durumunda Boğazların diğer devletlere kapatılması garantisini vermiştir. Bu durum İngiltere ve Fransa'yı rahatsız etmiş ve Boğazlar meselesi ilk kez uluslararası bir sorun boyutuna taşınmıştır. (Osmanlı'nın Boğazlar üzerindeki mutlak egemenliğini tek başına kullandığı son antlaşmadır).
Soru 4: II. Mahmut döneminde 1826 yılında Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılarak yerine "Asakir-i Mansure-i Muhammediye" adıyla yeni bir ordunun kurulması (Vaka-i Hayriye) Osmanlı Devleti'nde aşağıdaki gelişmelerden hangisine ortam hazırlamamıştır?
Doğru Cevap: C) Yeni bir ordunun kurulmasıyla askeri masrafların azalmasına
Açıklama: Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması ıslahatların önünü açmış ve merkezi otoriteyi güçlendirmiştir. Ancak yeni kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusunun donatılması, eğitimi ve maaşları devlet hazinesine ek yük getirmiş, masraflar azalmamış aksine artmıştır.
Soru 5: 3 Kasım 1839'da Sultan Abdülmecit döneminde ilan edilen Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu) ile Osmanlı tarihinde "hukukun üstünlüğü" ilkesi ilk kez kabul edilmiştir. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı'nın getirdiği yeniliklerden biri değildir?
Doğru Cevap: D) Azınlıklara il genel meclislerine katılma ve memur olma hakkı verilecektir.
Açıklama: Tanzimat Fermanı'nda din ayrımı gözetilmeksizin herkesin can ve mal güvenliği garanti altına alınmış ve hukuk devleti adımları atılmıştır. Ancak gayrimüslimlere (azınlıklara) memur olma, bedelli askerlik yapma ve il meclislerine katılma gibi geniş siyasi/sosyal haklar 1856 tarihli "Islahat Fermanı" ile verilmiştir.
Soru 6: 1853-1856 yılları arasında Rusya ile yapılan Kırım Savaşı, Osmanlı Devleti için hem askeri hem de ekonomik açıdan önemli sonuçlar doğurmuştur. Osmanlı Devleti, savaşın getirdiği mali yükü karşılayabilmek için tarihindeki "ilk dış borcu" hangi padişah döneminde ve hangi devletten almıştır?
Doğru Cevap: B) Sultan Abdülmecit - İngiltere
Açıklama: 1854 yılında Kırım Savaşı devam ederken savaşın ağır masraflarını karşılayamayan Osmanlı Devleti, Sultan Abdülmecit döneminde tarihindeki ilk dış borç anlaşmasını müttefiki İngiltere ile yapmıştır.
Soru 7: Kırım Savaşı'nın ardından imzalanan 1856 Paris Antlaşması'na göre; Osmanlı Devleti bir Avrupa devleti sayılacak ve toprak bütünlüğü Avrupalı devletlerin garantisi altında olacaktır. Bu madde Osmanlı Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisini kesin olarak kanıtlar niteliktedir?
Doğru Cevap: B) Kendi sınırlarını tek başına koruyamayacak kadar zayıfladığını
Açıklama: Bir devletin toprak bütünlüğünün başka devletlerin garantisi (koruması) altına girmesi, o devletin kendi sınırlarını kendi ordusuyla savunamayacak derecede siyasi ve askeri olarak zayıfladığının en açık diplomatik itirafı ve kanıtıdır.
Soru 8: 19. yüzyıla kadar Osmanlı Devleti'nde devlete bağlılıklarından dolayı "Millet-i Sadıka" (Sadık Millet) olarak adlandırılan Ermeniler, ilk kez hangi antlaşma ile uluslararası bir sorun (Ermeni Meselesi) haline gelerek bağımsızlık hayaline kapılmışlardır?
Doğru Cevap: C) 1878 Berlin Antlaşması
Açıklama: 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrasında imzalanan Ayastefanos ve ardından onu iptal eden Berlin Antlaşması'nın 61. maddesinde "Osmanlı Devleti, Ermenilerin yaşadığı yerlerde ıslahat yapacaktır" hükmü yer almıştır. Bu durum Ermeni meselesini ilk defa uluslararası diplomatik bir belgeye ve dolayısıyla dünya gündemine taşımıştır.
Soru 9: Osmanlı Devleti'nin aldığı dış borçları ve faizlerini ödeyememesi üzerine 1881 yılında yayımlanan Muharrem Kararnamesi ile Avrupalı alacaklı devletler tarafından "Düyun-u Umumiye İdaresi" (Genel Borçlar İdaresi) kurulmuştur. Bu kurumun varlığı Osmanlı Devleti'nde aşağıdakilerden hangisinin doğrudan ihlal edildiğinin (kaybedildiğinin) bir göstergesidir?
Doğru Cevap: B) Ekonomik bağımsızlığın
Açıklama: Düyun-u Umumiye, Osmanlı Devleti'nin en önemli gelir kaynaklarına (tuz, tütün, ipek, içki vb.) devlet içinde devlet gibi doğrudan el koymuş ve vergileri Avrupalı alacaklılara aktarmıştır. Bu durum devletin mali (ekonomik) bağımsızlığını tamamen yitirdiğinin kanıtıdır.
Soru 10: Jön Türklerin (Genç Osmanlılar) baskısıyla II. Abdülhamit tarafından ilan edilen I. Meşrutiyet (1876) ile Osmanlı Devleti'nde mutlak monarşiden meşruti monarşiye geçilmiş ve ilk anayasa olan Kanun-i Esasi yürürlüğe girmiştir. Aşağıdakilerden hangisi 1876 Kanun-i Esasi'nin özelliklerinden biri değildir?
Doğru Cevap: C) Padişahın meclisi açma ve kapatma yetkisinin sınırlandırılması
Açıklama: 1876 Anayasası demokratik görünse de padişaha geniş yetkiler tanımıştır. Meclisi açma ve istediği zaman kapatma (feshetme) yetkisi tamamen ve sınırsız olarak Padişaha aitti (Sınırlandırma ancak 1909 değişikliklerinde yapılmıştır). Nitekim II. Abdülhamit bu yetkiyi kullanarak 1878'de meclisi kapatmıştır.
Soru 11: II. Abdülhamit'in 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nı (93 Harbi) bahane ederek Meclis-i Mebusan'ı kapatmasıyla başlayan ve 1908 yılında II. Meşrutiyet'in ilanına kadar geçen yaklaşık 30 yıllık döneme "İstibdat (Baskı) Dönemi" denir. Bu dönemde izlenen temel devlet politikası (ideolojisi) aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) İslamcılık (Ümmetçilik)
Açıklama: Balkanlarda artan milliyetçilik isyanları sonucu Osmanlıcılık fikri önemini kaybetmeye başlamıştır. II. Abdülhamit, devleti ayakta tutabilmek ve emperyalist güçlere karşı durabilmek için Halifelik makamını ön plana çıkararak dünyadaki tüm Müslümanları birleştirmeyi hedefleyen "İslamcılık (Panislamizm / Ümmetçilik)" politikasını resmi devlet politikası haline getirmiştir.
Soru 12: 19. yüzyıl Osmanlı Devleti'nde modernleşme adımları toplumun her alanına yayılmıştır. II. Mahmut döneminde ilköğretimin zorunlu hale getirilmesi, posta teşkilatının kurulması, ilk nüfus sayımının yapılması, muhtarlıkların kurulması ve Takvim-i Vekayi adıyla ilk resmi gazetenin çıkarılması bu dönemin önemli gelişmelerindendir. Bu ıslahatların genel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) Merkezi otoriteyi güçlendirerek devleti modern bir yapıya kavuşturmak
Açıklama: Nüfus sayımı yapmak, muhtarlık ve posta teşkilatı kurmak devletin ülkenin en uç noktalarına kadar ulaşmasını, vergi ve asker toplanmasını kolaylaştırır. Resmi gazete halkı devletin politikalarından haberdar eder. Bütün bu bürokratik ve idari yeniliklerin ortak ve en temel amacı "Padişahın merkezi otoritesini ülke genelinde mutlak kılmak ve güçlendirmek"tir.