Atatürk İlke ve İnkılapları
TEST - 1
Soru 1: Aşağıdaki inkılaplardan hangisi doğrudan Cumhuriyetçilik ilkesini pekiştirmeye ve milli egemenliği kurumsallaştırmaya yönelik siyasi bir adımdır?
Doğru Cevap: B) Halifeliğin kaldırılması
Açıklama: Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924), ümmet toplumundan ulus devlete geçişi sağlayarak milli egemenlik rejiminin (cumhuriyetin) önündeki en büyük siyasi engeli ortadan kaldırmıştır. Soyadı Kanunu ve Aşar Vergisi Halkçılık, Türk Tarih Kurumu ise Milliyetçilik ile doğrudan ilgilidir.
Soru 2: Ayrıcalık bildiren ağa, hacı, hafız, hoca, molla, bey, paşa gibi unvan ve lakapların yasaklanarak "Soyadı Kanunu"nun çıkarılması (1934), Atatürk'ün hangi ilkesinin doğrudan bir gereğidir?
Doğru Cevap: D) Halkçılık
Açıklama: Halkçılık ilkesi, toplum içindeki sınıf, zümre, aile veya kişi ayrıcalıklarını reddederek kanun önünde mutlak eşitliği savunur. Toplumsal eşitliği sağlamak amacıyla ayrıcalık bildiren unvanların kaldırılması Halkçılık ilkesinin en net uygulamalarından biridir.
Soru 3: 1926 yılında Kabotaj Kanunu'nun çıkarılarak Türk karasularında (limanlar arası) yolcu ve yük taşıma hakkının (denizcilik faaliyetlerinin) yabancıların tekelinden alınıp yalnızca Türk vatandaşlarına verilmesi, aşağıdaki ilkelerden hangisiyle en çok bütünleşir?
Doğru Cevap: A) Milliyetçilik
Açıklama: Yabancıların elindeki ekonomik imtiyazların millileştirilmesi, Türk limanlarının ve deniz ticaretinin Türk vatandaşlarının kullanımına sunulması, ekonomik bağımsızlığı sağlamaya yönelik olduğu için doğrudan Milliyetçilik ilkesinin (milli ekonomi) bir sonucudur.
Soru 4: 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın Türkiye'ye etkilerini azaltmak ve ülkede özel sektörün sermaye yetersizliği nedeniyle yapamadığı büyük sanayi yatırımlarını bizzat kamu (hükümet) eliyle gerçekleştirmek amacıyla mecburi olarak uygulamaya konulan ilke hangisidir?
Doğru Cevap: B) Devletçilik
Açıklama: Özel sektörün sermaye yetersizliği yaşadığı zor dönemlerde, büyük sanayi, altyapı ve bankacılık yatırımlarının planlı bir şekilde devlet eliyle yürütülmesini savunan ekonomik model "Devletçilik" ilkesidir.
Soru 5: 1926 yılında İsviçre'den örnek alınarak kabul edilen Türk Medeni Kanunu ile hukukun dini kurallardan (Mecelle'den) arındırılarak akıl ve bilime dayandırılması; aynı zamanda patrikhanelerin dünyevi (mahkeme vb.) yetkilerine son verilmesi, temel olarak hangi ilkeyle ilgilidir?
Doğru Cevap: C) Laiklik
Açıklama: Hukuk sisteminin dogmatik ve dini kurallardan arındırılarak çağdaş, akılcı ve evrensel ilkelere göre yeniden düzenlenmesi Laiklik ilkesinin bir gereğidir. Medeni Kanun ile devletin hukuk düzeni tamamen laikleştirilmiştir.
Soru 6: Atatürk'ün "Yaptığımız ve yapmakta olduğumuz inkılapların gayesi, Türkiye Cumhuriyeti halkını tamamen çağdaş ve bütün anlam ve görüşleriyle uygar bir toplum haline ulaştırmaktır." sözü, durağanlaşmayı reddeden hangi ilkenin dinamik (sürekli değişen) yapısını vurgular?
Doğru Cevap: C) İnkılapçılık
Açıklama: İnkılapçılık; durağanlığı ve dogmatizmi reddeder. Eskimiş, çağın gerisinde kalmış kurumları yıkarak yerine aklın ve bilimin rehberliğinde çağdaş uygarlık düzeyine uygun yeni kurumlar oluşturmayı ve bu yenilenmenin sürekli olmasını savunur.
Soru 7: 3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun (Öğretim Birliği Yasası) temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Eğitimde birlik ve beraberliği sağlayarak laik, çağdaş ve milli bir eğitim sistemi kurmak
Açıklama: Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile ülkedeki tüm okullar (medreseler, azınlık okulları, yabancı okullar) Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlanmıştır. Böylece eğitimdeki ikilik ortadan kalkmış, kültür çatışması önlenmiş; milli ve laik bir eğitim sisteminin temelleri atılmıştır.
Soru 8: Aşar (öşür) vergisinin 1925 yılında kaldırılması; hem köylünün üzerindeki ağır ekonomik yükü hafiflettiği için ..... , hem de tarımsal üretimi artırarak milli kalkınmayı ve ekonomiyi güçlendirdiği için ..... ilkeleriyle ilişkilidir. Bu cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla hangileri gelmelidir?
Doğru Cevap: B) Halkçılık - Milliyetçilik
Açıklama: Aşar vergisinin kaldırılması, devlet gelirlerinin büyük bir kısmından vazgeçilerek köylünün ekonomik olarak rahatlatılması yönüyle "Halkçılık" (sosyal devlet/eşitlik), tarımsal üretimin teşvik edilip dışa bağımlılığın azaltılması yönüyle de "Milliyetçilik" (milli ekonomi) ile ilgilidir.
Soru 9: Aşağıdaki inkılaplardan hangisi, 600 yıllık kişisel egemenliğe (monarşiye) son vererek "milli egemenliğin" tam olarak sağlanması yolunda atılan "ilk" radikal siyasi adımdır?
Doğru Cevap: D) Saltanatın kaldırılması
Açıklama: 1 Kasım 1922'de Saltanat'ın kaldırılması ile Osmanlı monarşisi hukuken sona ermiş, tek kişinin egemenliğine dayanan yönetim biçimi bitirilerek egemenlik kayıtsız şartsız millete (TBMM'ye) devredilmiştir. Bu, Cumhuriyet rejimine giden yoldaki ilk ve en önemli adımdır.
Soru 10: Türk kadınına siyasi hayata katılma hakları dünyadaki pek çok gelişmiş ülkeden önce, belirli aşamalarla verilmiştir. Türk kadınına "milletvekili seçme ve seçilme" hakkı en son hangi yılda yapılan yasal düzenleme ile verilmiştir?
Doğru Cevap: C) 1934
Açıklama: Türk kadını siyasi haklarını BMW (Belediye-Muhtarlık-Vekillik) kodlamasıyla sırasıyla; 1930'da Belediye, 1933'te Muhtarlık ve son olarak 1934'te genel seçimlere katılıp "Milletvekili" seçme ve seçilme hakkı olarak kademeli şekilde almıştır. 1926 Medeni Kanun siyasi değil, sosyal hakları içerir.
Soru 11: Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisi olan ve Kazım Karabekir öncülüğünde kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kapatılmasına neden olan, çok partili hayata geçişi uzun süre kesintiye uğratan rejim karşıtı olay aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: E) Şeyh Sait İsyanı
Açıklama: 1925 yılında Doğu Anadolu'da çıkan ve Cumhuriyet rejimine, laikliğe karşı planlanan ilk büyük isyan olan Şeyh Sait İsyanı'nda, partinin bazı yöneticilerinin ve teşkilatının isyanda rolü olduğu gerekçesiyle Takrir-i Sükun Kanunu'na dayanılarak Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatılmıştır.
Soru 12: 1 Kasım 1928 yılında Yeni Türk Harfleri'nin (Latin alfabesi) kabul edilmesinin ardından, halka yeni alfabeyi öğretmek, okuma-yazma oranını hızla artırmak ve inkılabı halka benimsetmek amacıyla kurulan yaygın eğitim kurumları aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Millet Mektepleri
Açıklama: Harf İnkılabı'nın ardından yetişkinlere yeni harfleri öğretmek ve okur-yazarlık oranını artırmak için 1 Ocak 1929'da "Millet Mektepleri" açılmıştır. Mustafa Kemal Atatürk, bu mekteplerin "Başöğretmeni" unvanını almıştır (24 Kasım'da Öğretmenler Günü olarak kutlanmasının sebebi budur).
Atatürk İlke ve İnkılapları
TEST - 1
Soru 1: Aşağıdaki inkılaplardan hangisi doğrudan Cumhuriyetçilik ilkesini pekiştirmeye ve milli egemenliği kurumsallaştırmaya yönelik siyasi bir adımdır?
Doğru Cevap: B) Halifeliğin kaldırılması
Açıklama: Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924), ümmet toplumundan ulus devlete geçişi sağlayarak milli egemenlik rejiminin (cumhuriyetin) önündeki en büyük siyasi engeli ortadan kaldırmıştır. Soyadı Kanunu ve Aşar Vergisi Halkçılık, Türk Tarih Kurumu ise Milliyetçilik ile doğrudan ilgilidir.
Soru 2: Ayrıcalık bildiren ağa, hacı, hafız, hoca, molla, bey, paşa gibi unvan ve lakapların yasaklanarak "Soyadı Kanunu"nun çıkarılması (1934), Atatürk'ün hangi ilkesinin doğrudan bir gereğidir?
Doğru Cevap: D) Halkçılık
Açıklama: Halkçılık ilkesi, toplum içindeki sınıf, zümre, aile veya kişi ayrıcalıklarını reddederek kanun önünde mutlak eşitliği savunur. Toplumsal eşitliği sağlamak amacıyla ayrıcalık bildiren unvanların kaldırılması Halkçılık ilkesinin en net uygulamalarından biridir.
Soru 3: 1926 yılında Kabotaj Kanunu'nun çıkarılarak Türk karasularında (limanlar arası) yolcu ve yük taşıma hakkının (denizcilik faaliyetlerinin) yabancıların tekelinden alınıp yalnızca Türk vatandaşlarına verilmesi, aşağıdaki ilkelerden hangisiyle en çok bütünleşir?
Doğru Cevap: A) Milliyetçilik
Açıklama: Yabancıların elindeki ekonomik imtiyazların millileştirilmesi, Türk limanlarının ve deniz ticaretinin Türk vatandaşlarının kullanımına sunulması, ekonomik bağımsızlığı sağlamaya yönelik olduğu için doğrudan Milliyetçilik ilkesinin (milli ekonomi) bir sonucudur.
Soru 4: 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın Türkiye'ye etkilerini azaltmak ve ülkede özel sektörün sermaye yetersizliği nedeniyle yapamadığı büyük sanayi yatırımlarını bizzat kamu (hükümet) eliyle gerçekleştirmek amacıyla mecburi olarak uygulamaya konulan ilke hangisidir?
Doğru Cevap: B) Devletçilik
Açıklama: Özel sektörün sermaye yetersizliği yaşadığı zor dönemlerde, büyük sanayi, altyapı ve bankacılık yatırımlarının planlı bir şekilde devlet eliyle yürütülmesini savunan ekonomik model "Devletçilik" ilkesidir.
Soru 5: 1926 yılında İsviçre'den örnek alınarak kabul edilen Türk Medeni Kanunu ile hukukun dini kurallardan (Mecelle'den) arındırılarak akıl ve bilime dayandırılması; aynı zamanda patrikhanelerin dünyevi (mahkeme vb.) yetkilerine son verilmesi, temel olarak hangi ilkeyle ilgilidir?
Doğru Cevap: C) Laiklik
Açıklama: Hukuk sisteminin dogmatik ve dini kurallardan arındırılarak çağdaş, akılcı ve evrensel ilkelere göre yeniden düzenlenmesi Laiklik ilkesinin bir gereğidir. Medeni Kanun ile devletin hukuk düzeni tamamen laikleştirilmiştir.
Soru 6: Atatürk'ün "Yaptığımız ve yapmakta olduğumuz inkılapların gayesi, Türkiye Cumhuriyeti halkını tamamen çağdaş ve bütün anlam ve görüşleriyle uygar bir toplum haline ulaştırmaktır." sözü, durağanlaşmayı reddeden hangi ilkenin dinamik (sürekli değişen) yapısını vurgular?
Doğru Cevap: C) İnkılapçılık
Açıklama: İnkılapçılık; durağanlığı ve dogmatizmi reddeder. Eskimiş, çağın gerisinde kalmış kurumları yıkarak yerine aklın ve bilimin rehberliğinde çağdaş uygarlık düzeyine uygun yeni kurumlar oluşturmayı ve bu yenilenmenin sürekli olmasını savunur.
Soru 7: 3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun (Öğretim Birliği Yasası) temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Eğitimde birlik ve beraberliği sağlayarak laik, çağdaş ve milli bir eğitim sistemi kurmak
Açıklama: Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile ülkedeki tüm okullar (medreseler, azınlık okulları, yabancı okullar) Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlanmıştır. Böylece eğitimdeki ikilik ortadan kalkmış, kültür çatışması önlenmiş; milli ve laik bir eğitim sisteminin temelleri atılmıştır.
Soru 8: Aşar (öşür) vergisinin 1925 yılında kaldırılması; hem köylünün üzerindeki ağır ekonomik yükü hafiflettiği için ..... , hem de tarımsal üretimi artırarak milli kalkınmayı ve ekonomiyi güçlendirdiği için ..... ilkeleriyle ilişkilidir. Bu cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla hangileri gelmelidir?
Doğru Cevap: B) Halkçılık - Milliyetçilik
Açıklama: Aşar vergisinin kaldırılması, devlet gelirlerinin büyük bir kısmından vazgeçilerek köylünün ekonomik olarak rahatlatılması yönüyle "Halkçılık" (sosyal devlet/eşitlik), tarımsal üretimin teşvik edilip dışa bağımlılığın azaltılması yönüyle de "Milliyetçilik" (milli ekonomi) ile ilgilidir.
Soru 9: Aşağıdaki inkılaplardan hangisi, 600 yıllık kişisel egemenliğe (monarşiye) son vererek "milli egemenliğin" tam olarak sağlanması yolunda atılan "ilk" radikal siyasi adımdır?
Doğru Cevap: D) Saltanatın kaldırılması
Açıklama: 1 Kasım 1922'de Saltanat'ın kaldırılması ile Osmanlı monarşisi hukuken sona ermiş, tek kişinin egemenliğine dayanan yönetim biçimi bitirilerek egemenlik kayıtsız şartsız millete (TBMM'ye) devredilmiştir. Bu, Cumhuriyet rejimine giden yoldaki ilk ve en önemli adımdır.
Soru 10: Türk kadınına siyasi hayata katılma hakları dünyadaki pek çok gelişmiş ülkeden önce, belirli aşamalarla verilmiştir. Türk kadınına "milletvekili seçme ve seçilme" hakkı en son hangi yılda yapılan yasal düzenleme ile verilmiştir?
Doğru Cevap: C) 1934
Açıklama: Türk kadını siyasi haklarını BMW (Belediye-Muhtarlık-Vekillik) kodlamasıyla sırasıyla; 1930'da Belediye, 1933'te Muhtarlık ve son olarak 1934'te genel seçimlere katılıp "Milletvekili" seçme ve seçilme hakkı olarak kademeli şekilde almıştır. 1926 Medeni Kanun siyasi değil, sosyal hakları içerir.
Soru 11: Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisi olan ve Kazım Karabekir öncülüğünde kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kapatılmasına neden olan, çok partili hayata geçişi uzun süre kesintiye uğratan rejim karşıtı olay aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: E) Şeyh Sait İsyanı
Açıklama: 1925 yılında Doğu Anadolu'da çıkan ve Cumhuriyet rejimine, laikliğe karşı planlanan ilk büyük isyan olan Şeyh Sait İsyanı'nda, partinin bazı yöneticilerinin ve teşkilatının isyanda rolü olduğu gerekçesiyle Takrir-i Sükun Kanunu'na dayanılarak Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatılmıştır.
Soru 12: 1 Kasım 1928 yılında Yeni Türk Harfleri'nin (Latin alfabesi) kabul edilmesinin ardından, halka yeni alfabeyi öğretmek, okuma-yazma oranını hızla artırmak ve inkılabı halka benimsetmek amacıyla kurulan yaygın eğitim kurumları aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Millet Mektepleri
Açıklama: Harf İnkılabı'nın ardından yetişkinlere yeni harfleri öğretmek ve okur-yazarlık oranını artırmak için 1 Ocak 1929'da "Millet Mektepleri" açılmıştır. Mustafa Kemal Atatürk, bu mekteplerin "Başöğretmeni" unvanını almıştır (24 Kasım'da Öğretmenler Günü olarak kutlanmasının sebebi budur).