Atatürk İlke ve İnkılapları
TEST - 2
Soru 1: 3 Mart 1924 tarihinde Halifeliğin kaldırıldığı gün mecliste kabul edilen kanunlarla inkılap sürecini hızlandıracak çok önemli kararlar alınmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu tarihte gerçekleştirilen düzenlemelerden biri değildir?
Doğru Cevap: E) Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması
Açıklama: 3 Mart 1924'te Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun kabulü, Şeriye ve Evkaf Vekaleti'nin kaldırılarak yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün kurulması ve ordunun siyasetten ayrılması için Erkan-ı Harbiye'nin kaldırılması eşzamanlı olarak yapılmıştır. Tekke ve zaviyelerin kapatılması ise 30 Kasım 1925'te gerçekleşmiştir.
Soru 2: Atatürk döneminde çok partili demokratik hayata geçiş denemeleri çeşitli rejim karşıtı isyanlar ve olaylar sebebiyle başarısızlıkla sonuçlanmış ve ertelenmek zorunda kalınmıştır. Türkiye'nin çok partili hayata geçişini erteleyen bu olaylar aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
Doğru Cevap: B) Şeyh Sait İsyanı - Menemen (Kubilay) Olayı
Açıklama: 1924'te kurulan ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 1925'teki Şeyh Sait İsyanı nedeniyle kapatılmıştır. 1930'da kurulan ikinci muhalefet partisi Serbest Cumhuriyet Fırkası ise kurucusu Fethi Okyar tarafından feshedilmiş, hemen ardından rejim karşıtı Menemen (Kubilay) Olayı patlak vermiştir. Bu iki olay çok partili hayata geçişin henüz erken olduğunu göstermiştir.
Soru 3: Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında özel sermayenin yetersizliği nedeniyle sanayi yatırımlarını canlandırmak amacıyla 1927'de Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılmış ancak istenilen başarı (özel sektör eliyle kalkınma) elde edilememiştir. Bunun ve 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın etkisiyle Türkiye'nin 1930'lu yıllarda zorunlu olarak uyguladığı ekonomik politika aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) Devletçilik
Açıklama: Özel sektörün sermaye, bilgi ve tecrübe yetersizliği ile 1929 küresel krizinin getirdiği zorluklar, Türkiye'yi büyük sanayi ve altyapı yatırımlarını bizzat kamu (devlet) eliyle yapmaya itmiştir. 1933'te Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın hazırlanmasıyla "Devletçilik" ilkesi resmi bir ekonomik politika olarak uygulanmaya başlanmıştır.
Soru 4: Atatürk'ün "Kırk asırlık Türk yurdu düşman elinde esir kalamaz" dediği ve Fransızların bölgeden çekilmesi üzerine bağımsızlık mücadelesini bizzat diplomatik yollarla yönettiği, 1939 yılında anavatana katılan toprak parçası aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Hatay (Sancak)
Açıklama: Atatürk, Hatay meselesini "şahsi meselem" olarak nitelendirmiş, Kurun gazetesinde Asım Us takma adıyla yazdığı makalelerde dönemin hükümetini Hatay konusunda pasif kalmakla eleştirmiştir. Atatürk'ün vefatından kısa bir süre sonra kurulan bağımsız Hatay Devleti, kendi meclisinin kararıyla 1939'da Türkiye'ye katılmıştır.
Soru 5: 1926 yılında İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanan Türk Medeni Kanunu ile kadınlara sosyal, hukuki ve ekonomik alanda birçok hak tanınmıştır. Aşağıdakilerden hangisi Medeni Kanun ile Türk kadınına verilen haklardan biri değildir?
Doğru Cevap: E) Seçme ve seçilme (siyasi) hakkı
Açıklama: 1926 Medeni Kanunu kadınlara "sosyal ve ekonomik" alanda erkeklerle tam bir eşitlik sağlamıştır. Ancak kadınlara "siyasi" haklar (Belediye, Muhtarlık ve Milletvekilliği seçimlerine katılma) Medeni Kanun ile değil, 1930, 1933 ve 1934 yıllarında yapılan anayasa ve kanun değişiklikleriyle sonradan verilmiştir.
Soru 6: 1933 yılında İsviçreli profesör Albert Malche'ın hazırladığı rapor doğrultusunda Cumhuriyet döneminin en büyük eğitim ve bilim atılımlarından biri gerçekleştirilmiştir. Bu rapor sonucunda yapılan inkılap aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Darülfünun'un kapatılarak İstanbul Üniversitesi'nin kurulması
Açıklama: Albert Malche'ın Osmanlı'dan kalan tek yükseköğretim kurumu olan Darülfünun'un bilimsel üretimden uzak, dogmatik ve inkılaplara duyarsız kaldığını belirttiği rapor üzerine, 1933'te "Üniversite Reformu" yapılmıştır. Darülfünun kapatılmış, yerine çağdaş bilimsel normlara uygun İstanbul Üniversitesi kurulmuştur.
Soru 7: 1932 yılında Milletler Cemiyeti'ne (Cemiyet-i Akvam) üyelik süreci, Türkiye'nin uluslararası diplomasideki itibarını ve barışçı politikasını gösteren önemli bir örnektir. Türkiye'nin bu cemiyete üye olma süreci aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Doğru Cevap: A) İspanya'nın teklifi ve Yunanistan'ın desteği ile (davet edilerek) üye olmuştur.
Açıklama: Türkiye, Milletler Cemiyeti'ne kuruluş aşamasında (kendi çıkarlarına aykırı kararları, özellikle Musul kararı nedeniyle) katılmamıştır. Ancak Türkiye'nin "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" politikasıyla dünya barışına katkısı görülünce, cemiyetin kuralları esnetilmiş, kendi başvuru yapmadan İspanya'nın teklifi ve Yunanistan'ın desteğiyle ilk kez bir ülke cemiyete "davet edilerek" alınmıştır (1932).
Soru 8: Cumhuriyet döneminde "Türkiye Cumhuriyeti'nin temeli kültürdür." ve "Türk milleti, zekasıyla ve kültürüyle dünyanın en medeni milletlerinden biridir." anlayışıyla hareket edilmiştir. Bu bağlamda 1931'de Türk Tarih Kurumu'nun ve 1932'de Türk Dil Kurumu'nun kurulması doğrudan Atatürk'ün hangi ilkesinin bir sonucudur?
Doğru Cevap: D) Milliyetçilik
Açıklama: Türk tarihinin köklerini araştırarak ümmet tarihçiliği yerine "milli tarih" bilincini oluşturmak (Türk Tarih Kurumu) ve Türkçeyi yabancı kelimelerin boyunduruğundan kurtararak zenginleştirmek (Türk Dil Kurumu), ulusal kimlik inşasının en önemli adımlarıdır. Bu kurumların her ikisi de doğrudan Milliyetçilik ilkesinin doğal bir sonucudur.
Soru 9: Türkiye Cumhuriyeti'nde laik devlet düzenine geçiş, aşamalı ve kararlı adımlarla gerçekleştirilmiştir. Aşağıdaki gelişmelerden hangisi Türkiye'nin laikleşme sürecinde atılan **en son** (tarihsel olarak en yeni) adımdır?
Doğru Cevap: E) Laiklik ilkesinin anayasaya girmesi
Açıklama: Saltanat 1922'de, Halifelik ile Şeriye ve Evkaf Vekaleti 1924'te kaldırılmış; devletin dini İslam'dır maddesi 1928'de anayasadan çıkarılmıştır. Atatürk ilkeleri (Laiklik dahil) ise 1937 yılında anayasaya (1924 Anayasası'na) girerek laikleşme sürecinin anayasal zeminini tamamlamıştır.
Soru 10: 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Lozan Barış Antlaşması'nda Türkiye'nin egemenlik haklarını zedeleyen Uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırılmış ve Boğazların savunması tamamen Türkiye'ye bırakılmıştır. Bu durum Türkiye Cumhuriyeti'nin;
I. Tam bağımsızlık,
II. Toprak bütünlüğü,
III. Ümmetçilik
anlayışlarından hangilerini pekiştirdiğinin açık bir kanıtıdır?
Doğru Cevap: C) I ve II
Açıklama: Boğazların yönetiminin yabancıların da bulunduğu bir komisyondan alınıp tamamen Türk devletine devredilmesi ve askerden arındırılmış bölgelere Türk askerinin yerleşmesi, devletin tam bağımsızlığını (I) ve toprak bütünlüğü üzerindeki mutlak otoritesini (II) kesin olarak sağlamıştır. Ümmetçilik ise Cumhuriyetin reddettiği bir politikadır.
Soru 11: 1930'lu yıllarda Almanya ve İtalya'nın saldırgan (revizyonist) dış politikaları ve silahlanma yarışına girmeleri üzerine, Türkiye batı sınırlarını güvence altına almak amacıyla 1934 yılında Balkan Antantı'nı kurmuştur. Aşağıdaki devletlerden hangisi bu ittifakta (Balkan Antantı'nda) yer almamıştır?
Doğru Cevap: E) Bulgaristan
Açıklama: Balkan Antantı'na Tayyar (Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya) kodlamasıyla bu 4 ülke katılmıştır. Bulgaristan, II. Balkan Savaşı'nda kaybettiği toprakları geri alma ümidi taşıdığı (revizyonist davrandığı) için bu dostluk ve barış paktına katılmamıştır.
Soru 12: Cumhuriyetin ilk yıllarında gerçekleştirilen inkılapları halka anlatmak, cumhuriyetin felsefesini köylere kadar yaymak ve milli kültürü geliştirmek amacıyla 1932 yılında açılan; tiyatro, spor, güzel sanatlar, kütüphanecilik gibi birçok alanda faaliyet gösteren ve yayın organı "Ülkü" dergisi olan kurum aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Halkevleri
Açıklama: Halkevleri, 1932 yılında Cumhuriyet Halk Fırkası tarafından açılarak Türk toplumunun kültürel gelişimini hızlandırmak, inkılapları tabana yaymak ve halk ile aydınlar arasındaki kopukluğu gidermek amacıyla kurulmuş çok yönlü sosyo-kültürel merkezlerdir. Yayın organı Ülkü dergisidir. (Köy Enstitüleri 1940'ta, Millet Mektepleri 1929'da açılmıştır).
Atatürk İlke ve İnkılapları
TEST - 2
Soru 1: 3 Mart 1924 tarihinde Halifeliğin kaldırıldığı gün mecliste kabul edilen kanunlarla inkılap sürecini hızlandıracak çok önemli kararlar alınmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu tarihte gerçekleştirilen düzenlemelerden biri değildir?
Doğru Cevap: E) Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması
Açıklama: 3 Mart 1924'te Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun kabulü, Şeriye ve Evkaf Vekaleti'nin kaldırılarak yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün kurulması ve ordunun siyasetten ayrılması için Erkan-ı Harbiye'nin kaldırılması eşzamanlı olarak yapılmıştır. Tekke ve zaviyelerin kapatılması ise 30 Kasım 1925'te gerçekleşmiştir.
Soru 2: Atatürk döneminde çok partili demokratik hayata geçiş denemeleri çeşitli rejim karşıtı isyanlar ve olaylar sebebiyle başarısızlıkla sonuçlanmış ve ertelenmek zorunda kalınmıştır. Türkiye'nin çok partili hayata geçişini erteleyen bu olaylar aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
Doğru Cevap: B) Şeyh Sait İsyanı - Menemen (Kubilay) Olayı
Açıklama: 1924'te kurulan ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 1925'teki Şeyh Sait İsyanı nedeniyle kapatılmıştır. 1930'da kurulan ikinci muhalefet partisi Serbest Cumhuriyet Fırkası ise kurucusu Fethi Okyar tarafından feshedilmiş, hemen ardından rejim karşıtı Menemen (Kubilay) Olayı patlak vermiştir. Bu iki olay çok partili hayata geçişin henüz erken olduğunu göstermiştir.
Soru 3: Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında özel sermayenin yetersizliği nedeniyle sanayi yatırımlarını canlandırmak amacıyla 1927'de Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılmış ancak istenilen başarı (özel sektör eliyle kalkınma) elde edilememiştir. Bunun ve 1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın etkisiyle Türkiye'nin 1930'lu yıllarda zorunlu olarak uyguladığı ekonomik politika aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) Devletçilik
Açıklama: Özel sektörün sermaye, bilgi ve tecrübe yetersizliği ile 1929 küresel krizinin getirdiği zorluklar, Türkiye'yi büyük sanayi ve altyapı yatırımlarını bizzat kamu (devlet) eliyle yapmaya itmiştir. 1933'te Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın hazırlanmasıyla "Devletçilik" ilkesi resmi bir ekonomik politika olarak uygulanmaya başlanmıştır.
Soru 4: Atatürk'ün "Kırk asırlık Türk yurdu düşman elinde esir kalamaz" dediği ve Fransızların bölgeden çekilmesi üzerine bağımsızlık mücadelesini bizzat diplomatik yollarla yönettiği, 1939 yılında anavatana katılan toprak parçası aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Hatay (Sancak)
Açıklama: Atatürk, Hatay meselesini "şahsi meselem" olarak nitelendirmiş, Kurun gazetesinde Asım Us takma adıyla yazdığı makalelerde dönemin hükümetini Hatay konusunda pasif kalmakla eleştirmiştir. Atatürk'ün vefatından kısa bir süre sonra kurulan bağımsız Hatay Devleti, kendi meclisinin kararıyla 1939'da Türkiye'ye katılmıştır.
Soru 5: 1926 yılında İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanan Türk Medeni Kanunu ile kadınlara sosyal, hukuki ve ekonomik alanda birçok hak tanınmıştır. Aşağıdakilerden hangisi Medeni Kanun ile Türk kadınına verilen haklardan biri değildir?
Doğru Cevap: E) Seçme ve seçilme (siyasi) hakkı
Açıklama: 1926 Medeni Kanunu kadınlara "sosyal ve ekonomik" alanda erkeklerle tam bir eşitlik sağlamıştır. Ancak kadınlara "siyasi" haklar (Belediye, Muhtarlık ve Milletvekilliği seçimlerine katılma) Medeni Kanun ile değil, 1930, 1933 ve 1934 yıllarında yapılan anayasa ve kanun değişiklikleriyle sonradan verilmiştir.
Soru 6: 1933 yılında İsviçreli profesör Albert Malche'ın hazırladığı rapor doğrultusunda Cumhuriyet döneminin en büyük eğitim ve bilim atılımlarından biri gerçekleştirilmiştir. Bu rapor sonucunda yapılan inkılap aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Darülfünun'un kapatılarak İstanbul Üniversitesi'nin kurulması
Açıklama: Albert Malche'ın Osmanlı'dan kalan tek yükseköğretim kurumu olan Darülfünun'un bilimsel üretimden uzak, dogmatik ve inkılaplara duyarsız kaldığını belirttiği rapor üzerine, 1933'te "Üniversite Reformu" yapılmıştır. Darülfünun kapatılmış, yerine çağdaş bilimsel normlara uygun İstanbul Üniversitesi kurulmuştur.
Soru 7: 1932 yılında Milletler Cemiyeti'ne (Cemiyet-i Akvam) üyelik süreci, Türkiye'nin uluslararası diplomasideki itibarını ve barışçı politikasını gösteren önemli bir örnektir. Türkiye'nin bu cemiyete üye olma süreci aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
Doğru Cevap: A) İspanya'nın teklifi ve Yunanistan'ın desteği ile (davet edilerek) üye olmuştur.
Açıklama: Türkiye, Milletler Cemiyeti'ne kuruluş aşamasında (kendi çıkarlarına aykırı kararları, özellikle Musul kararı nedeniyle) katılmamıştır. Ancak Türkiye'nin "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" politikasıyla dünya barışına katkısı görülünce, cemiyetin kuralları esnetilmiş, kendi başvuru yapmadan İspanya'nın teklifi ve Yunanistan'ın desteğiyle ilk kez bir ülke cemiyete "davet edilerek" alınmıştır (1932).
Soru 8: Cumhuriyet döneminde "Türkiye Cumhuriyeti'nin temeli kültürdür." ve "Türk milleti, zekasıyla ve kültürüyle dünyanın en medeni milletlerinden biridir." anlayışıyla hareket edilmiştir. Bu bağlamda 1931'de Türk Tarih Kurumu'nun ve 1932'de Türk Dil Kurumu'nun kurulması doğrudan Atatürk'ün hangi ilkesinin bir sonucudur?
Doğru Cevap: D) Milliyetçilik
Açıklama: Türk tarihinin köklerini araştırarak ümmet tarihçiliği yerine "milli tarih" bilincini oluşturmak (Türk Tarih Kurumu) ve Türkçeyi yabancı kelimelerin boyunduruğundan kurtararak zenginleştirmek (Türk Dil Kurumu), ulusal kimlik inşasının en önemli adımlarıdır. Bu kurumların her ikisi de doğrudan Milliyetçilik ilkesinin doğal bir sonucudur.
Soru 9: Türkiye Cumhuriyeti'nde laik devlet düzenine geçiş, aşamalı ve kararlı adımlarla gerçekleştirilmiştir. Aşağıdaki gelişmelerden hangisi Türkiye'nin laikleşme sürecinde atılan **en son** (tarihsel olarak en yeni) adımdır?
Doğru Cevap: E) Laiklik ilkesinin anayasaya girmesi
Açıklama: Saltanat 1922'de, Halifelik ile Şeriye ve Evkaf Vekaleti 1924'te kaldırılmış; devletin dini İslam'dır maddesi 1928'de anayasadan çıkarılmıştır. Atatürk ilkeleri (Laiklik dahil) ise 1937 yılında anayasaya (1924 Anayasası'na) girerek laikleşme sürecinin anayasal zeminini tamamlamıştır.
Soru 10: 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Lozan Barış Antlaşması'nda Türkiye'nin egemenlik haklarını zedeleyen Uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırılmış ve Boğazların savunması tamamen Türkiye'ye bırakılmıştır. Bu durum Türkiye Cumhuriyeti'nin;
I. Tam bağımsızlık,
II. Toprak bütünlüğü,
III. Ümmetçilik
anlayışlarından hangilerini pekiştirdiğinin açık bir kanıtıdır?
Doğru Cevap: C) I ve II
Açıklama: Boğazların yönetiminin yabancıların da bulunduğu bir komisyondan alınıp tamamen Türk devletine devredilmesi ve askerden arındırılmış bölgelere Türk askerinin yerleşmesi, devletin tam bağımsızlığını (I) ve toprak bütünlüğü üzerindeki mutlak otoritesini (II) kesin olarak sağlamıştır. Ümmetçilik ise Cumhuriyetin reddettiği bir politikadır.
Soru 11: 1930'lu yıllarda Almanya ve İtalya'nın saldırgan (revizyonist) dış politikaları ve silahlanma yarışına girmeleri üzerine, Türkiye batı sınırlarını güvence altına almak amacıyla 1934 yılında Balkan Antantı'nı kurmuştur. Aşağıdaki devletlerden hangisi bu ittifakta (Balkan Antantı'nda) yer almamıştır?
Doğru Cevap: E) Bulgaristan
Açıklama: Balkan Antantı'na Tayyar (Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya) kodlamasıyla bu 4 ülke katılmıştır. Bulgaristan, II. Balkan Savaşı'nda kaybettiği toprakları geri alma ümidi taşıdığı (revizyonist davrandığı) için bu dostluk ve barış paktına katılmamıştır.
Soru 12: Cumhuriyetin ilk yıllarında gerçekleştirilen inkılapları halka anlatmak, cumhuriyetin felsefesini köylere kadar yaymak ve milli kültürü geliştirmek amacıyla 1932 yılında açılan; tiyatro, spor, güzel sanatlar, kütüphanecilik gibi birçok alanda faaliyet gösteren ve yayın organı "Ülkü" dergisi olan kurum aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Halkevleri
Açıklama: Halkevleri, 1932 yılında Cumhuriyet Halk Fırkası tarafından açılarak Türk toplumunun kültürel gelişimini hızlandırmak, inkılapları tabana yaymak ve halk ile aydınlar arasındaki kopukluğu gidermek amacıyla kurulmuş çok yönlü sosyo-kültürel merkezlerdir. Yayın organı Ülkü dergisidir. (Köy Enstitüleri 1940'ta, Millet Mektepleri 1929'da açılmıştır).