İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
TEST - 1
Soru 1: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde, kağana devleti yönetme yetkisinin Gök Tengri tarafından verildiğine inanılan anlayış aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Kut
Açıklama: İlk Türk devletlerinde hükümdara yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılırdı. Bu inanca "Kut" denirdi. Kut'un kan yoluyla babadan oğula geçtiğine inanılması, veraset sisteminin belirsizleşmesine ve sık sık taht kavgaları yaşanmasına neden olmuştur. "Ülüş" pay/ekonomik güç, "Küç" ise askeri güç anlamına gelir.
Soru 2: Orta Asya'dan yapılan Türk göçlerinin nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
Doğru Cevap: C) Gaza ve cihat anlayışıyla yeni yerler fethetme düşüncesi
Açıklama: Gaza ve cihat, İslamiyet'in kabulünden sonra Türklerin savaş politikalarına yön veren, İslam dinini yayma ve koruma amacı taşıyan kavramlardır. İslamiyet öncesi dönemdeki Türk göçlerinin nedenleri arasında dini yayma (cihat) amacı bulunmaz. Bu dönemde "Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi" (dünyayı yönetme arzusu) etkilidir.
Soru 3: Tarihte İstanbul'u kuşatan ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Avarlar
Açıklama: Hem Asya'da hem de Avrupa'da devlet kuran Avarlar (Juan Juanlar), Sasaniler ile işbirliği yaparak İstanbul'u iki kez kuşatmışlardır. Bu özellikleriyle İstanbul'u kuşatan ilk Türk devleti olarak tarihe geçmişlerdir. Tuna Bulgarları da İstanbul'u kuşatmıştır ancak ilk kuşatan Avarlardır.
Soru 4: Yerleşik hayata geçen, tarım ve mimaride gelişen, aynı zamanda Maniheizm dinini kabul ederek savaşçı özelliklerini büyük ölçüde yitiren Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Uygurlar
Açıklama: Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimseyen Uygurlar, bu dinin et yemeği ve savaşmayı yasaklaması sebebiyle savaşçı kimliklerini yitirmişlerdir. Ancak bu durum onların tarım, ticaret, bilim, sanat ve mimaride (yerleşik hayatın etkisiyle) ileri gitmelerine ortam hazırlamıştır.
Soru 5: Asya Hun Hükümdarı Mete Han tarafından kurulan ve günümüz modern dünya ordularının da temelini oluşturan, ordunun emir-komuta zincirini kolaylaştırmak amacıyla oluşturulan sisteme ne ad verilir?
Doğru Cevap: B) Onlu Sistem
Açıklama: Mete Han'ın MÖ 209'da tahta çıkışıyla kurduğu kabul edilen "Onlu Sistem", ordunun onbaşı, yüzbaşı, binbaşı ve tümenbaşı gibi hiyerarşik birimlere ayrılmasını ifade eder. MÖ 209, aynı zamanda Türk Kara Kuvvetleri'nin de kuruluş tarihi olarak kabul edilmektedir.
Soru 6: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde devlet meselelerinin görüşülüp karara bağlandığı meclise "Kurultay" (Toy/Kengeş) denirdi. Aşağıdakilerden hangisi Kurultay'ın özelliklerinden biri değildir?
Doğru Cevap: D) Sadece olağanüstü durumlarda ve savaş zamanlarında toplanması
Açıklama: Kurultay, sadece savaş zamanlarında değil; yılın belirli dönemlerinde (ilkbahar, sonbahar gibi) dini rituelleri gerçekleştirmek, nüfus ve hayvan sayımı yapmak, töreyi değiştirmek ve ekonomik meseleleri görüşmek üzere düzenli olarak toplanan bir devlet organıydı.
Soru 7: Museviliği (Yahudiliği) devlet dini olarak kabul eden ilk ve tek Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Hazarlar
Açıklama: Kafkaslar ve Karadeniz'in kuzeyinde kurulan Hazarlar, yönetici kesimi başta olmak üzere Museviliği kabul eden ilk ve tek Türk devletidir. Hazar ülkesinde farklı dinlere mensup insanların davalarına kendi dinlerinin temsilcilerinden oluşan bir jüri bakardı. Bu durum dinsel hoşgörünün kanıtıdır ve bu döneme "Hazar Barış Çağı" (Pax Khazaria) denmiştir.
Soru 8: İlk Türk devletlerinde vergi toplamakla görevli olan, aynı zamanda idari işlere de (vali olarak) bakan devlet görevlisine ne ad verilirdi?
Doğru Cevap: B) Tudun
Açıklama: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde taşrada vergi toplamak ve idari işleri yürütmekle görevli olan kişilere "Tudun" denirdi. Aygucı vezir, Bitikçi katip/yazıcı, Agıgcı hazinedar, Buyruk ise bakan anlamına gelmektedir.
Soru 9: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde, boyların bir araya gelmesiyle oluşan federatif yapıya bağlı olarak gelişen "ülkenin hanedan üyelerinin ortak malı sayılması" (veraset sistemi) anlayışı aşağıdakilerden hangisine neden olmuştur?
Doğru Cevap: B) Sık sık taht kavgalarının yaşanmasına ve devletlerin kısa sürede yıkılmasına
Açıklama: Kut inancının bir sonucu olan "Ülke, hanedan üyelerinin ortak malıdır" anlayışı, kağan öldüğünde hanedana mensup tüm erkeklerin taht üzerinde hak iddia etmesine yol açmıştır. Bu durum merkezi otoriteyi zayıflatmış, taht kavgalarına zemin hazırlamış ve Türk devletlerinin ömrünün kısa olmasına neden olmuştur.
Soru 10: Emevilerle mücadele ederek İslamiyet'in Orta Asya'da yayılmasını engelleyen ve kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarı (Baga Tarkan) hangi devlete mensuptur?
Doğru Cevap: C) Türgişler
Açıklama: Türgişler, Emeviler ile Haristan Savaşı'nı yaparak Arapların (İslamiyet'in) Orta Asya'da yayılmasını bir süre engellemişlerdir. Ayrıca Türgiş hükümdarı Baga Tarkan (Sulu Kağan'dan sonra), kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarı olarak bilinir (Yarmak).
Soru 11: Orhun Kitabeleri (Göktürk Abideleri) ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Doğru Cevap: D) Türk tarihinin bilinen ilk yazılı hukuk kurallarını ve kanunlarını içerir.
Açıklama: Orhun Kitabeleri, Türk dilinin ve tarihinin bilinen en eski yazılı eserleridir ve bir siyasetname özelliği taşır. Ancak Türklerin "ilk yazılı hukuk kuralları" değildir. Hukuk kurallarını (Töreleri) yazılı hale getiren ilk Türk devleti Uygurlardır.
Soru 12: Aşağıdaki destan - devlet eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Doğru Cevap: E) Yaratılış Destanı - Kırgızlar
Açıklama: Yaratılış Destanı, Altay-Yakut Türklerine aittir ve Türk destanlarının en eskisi kabul edilir. Kırgızlara ait olan ve dünyanın en uzun destanı olma özelliğini taşıyan destan ise "Manas Destanı"dır.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
TEST - 1
Soru 1: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde, kağana devleti yönetme yetkisinin Gök Tengri tarafından verildiğine inanılan anlayış aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Kut
Açıklama: İlk Türk devletlerinde hükümdara yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılırdı. Bu inanca "Kut" denirdi. Kut'un kan yoluyla babadan oğula geçtiğine inanılması, veraset sisteminin belirsizleşmesine ve sık sık taht kavgaları yaşanmasına neden olmuştur. "Ülüş" pay/ekonomik güç, "Küç" ise askeri güç anlamına gelir.
Soru 2: Orta Asya'dan yapılan Türk göçlerinin nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
Doğru Cevap: C) Gaza ve cihat anlayışıyla yeni yerler fethetme düşüncesi
Açıklama: Gaza ve cihat, İslamiyet'in kabulünden sonra Türklerin savaş politikalarına yön veren, İslam dinini yayma ve koruma amacı taşıyan kavramlardır. İslamiyet öncesi dönemdeki Türk göçlerinin nedenleri arasında dini yayma (cihat) amacı bulunmaz. Bu dönemde "Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi" (dünyayı yönetme arzusu) etkilidir.
Soru 3: Tarihte İstanbul'u kuşatan ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Avarlar
Açıklama: Hem Asya'da hem de Avrupa'da devlet kuran Avarlar (Juan Juanlar), Sasaniler ile işbirliği yaparak İstanbul'u iki kez kuşatmışlardır. Bu özellikleriyle İstanbul'u kuşatan ilk Türk devleti olarak tarihe geçmişlerdir. Tuna Bulgarları da İstanbul'u kuşatmıştır ancak ilk kuşatan Avarlardır.
Soru 4: Yerleşik hayata geçen, tarım ve mimaride gelişen, aynı zamanda Maniheizm dinini kabul ederek savaşçı özelliklerini büyük ölçüde yitiren Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Uygurlar
Açıklama: Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimseyen Uygurlar, bu dinin et yemeği ve savaşmayı yasaklaması sebebiyle savaşçı kimliklerini yitirmişlerdir. Ancak bu durum onların tarım, ticaret, bilim, sanat ve mimaride (yerleşik hayatın etkisiyle) ileri gitmelerine ortam hazırlamıştır.
Soru 5: Asya Hun Hükümdarı Mete Han tarafından kurulan ve günümüz modern dünya ordularının da temelini oluşturan, ordunun emir-komuta zincirini kolaylaştırmak amacıyla oluşturulan sisteme ne ad verilir?
Doğru Cevap: B) Onlu Sistem
Açıklama: Mete Han'ın MÖ 209'da tahta çıkışıyla kurduğu kabul edilen "Onlu Sistem", ordunun onbaşı, yüzbaşı, binbaşı ve tümenbaşı gibi hiyerarşik birimlere ayrılmasını ifade eder. MÖ 209, aynı zamanda Türk Kara Kuvvetleri'nin de kuruluş tarihi olarak kabul edilmektedir.
Soru 6: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde devlet meselelerinin görüşülüp karara bağlandığı meclise "Kurultay" (Toy/Kengeş) denirdi. Aşağıdakilerden hangisi Kurultay'ın özelliklerinden biri değildir?
Doğru Cevap: D) Sadece olağanüstü durumlarda ve savaş zamanlarında toplanması
Açıklama: Kurultay, sadece savaş zamanlarında değil; yılın belirli dönemlerinde (ilkbahar, sonbahar gibi) dini rituelleri gerçekleştirmek, nüfus ve hayvan sayımı yapmak, töreyi değiştirmek ve ekonomik meseleleri görüşmek üzere düzenli olarak toplanan bir devlet organıydı.
Soru 7: Museviliği (Yahudiliği) devlet dini olarak kabul eden ilk ve tek Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Hazarlar
Açıklama: Kafkaslar ve Karadeniz'in kuzeyinde kurulan Hazarlar, yönetici kesimi başta olmak üzere Museviliği kabul eden ilk ve tek Türk devletidir. Hazar ülkesinde farklı dinlere mensup insanların davalarına kendi dinlerinin temsilcilerinden oluşan bir jüri bakardı. Bu durum dinsel hoşgörünün kanıtıdır ve bu döneme "Hazar Barış Çağı" (Pax Khazaria) denmiştir.
Soru 8: İlk Türk devletlerinde vergi toplamakla görevli olan, aynı zamanda idari işlere de (vali olarak) bakan devlet görevlisine ne ad verilirdi?
Doğru Cevap: B) Tudun
Açıklama: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde taşrada vergi toplamak ve idari işleri yürütmekle görevli olan kişilere "Tudun" denirdi. Aygucı vezir, Bitikçi katip/yazıcı, Agıgcı hazinedar, Buyruk ise bakan anlamına gelmektedir.
Soru 9: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde, boyların bir araya gelmesiyle oluşan federatif yapıya bağlı olarak gelişen "ülkenin hanedan üyelerinin ortak malı sayılması" (veraset sistemi) anlayışı aşağıdakilerden hangisine neden olmuştur?
Doğru Cevap: B) Sık sık taht kavgalarının yaşanmasına ve devletlerin kısa sürede yıkılmasına
Açıklama: Kut inancının bir sonucu olan "Ülke, hanedan üyelerinin ortak malıdır" anlayışı, kağan öldüğünde hanedana mensup tüm erkeklerin taht üzerinde hak iddia etmesine yol açmıştır. Bu durum merkezi otoriteyi zayıflatmış, taht kavgalarına zemin hazırlamış ve Türk devletlerinin ömrünün kısa olmasına neden olmuştur.
Soru 10: Emevilerle mücadele ederek İslamiyet'in Orta Asya'da yayılmasını engelleyen ve kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarı (Baga Tarkan) hangi devlete mensuptur?
Doğru Cevap: C) Türgişler
Açıklama: Türgişler, Emeviler ile Haristan Savaşı'nı yaparak Arapların (İslamiyet'in) Orta Asya'da yayılmasını bir süre engellemişlerdir. Ayrıca Türgiş hükümdarı Baga Tarkan (Sulu Kağan'dan sonra), kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarı olarak bilinir (Yarmak).
Soru 11: Orhun Kitabeleri (Göktürk Abideleri) ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Doğru Cevap: D) Türk tarihinin bilinen ilk yazılı hukuk kurallarını ve kanunlarını içerir.
Açıklama: Orhun Kitabeleri, Türk dilinin ve tarihinin bilinen en eski yazılı eserleridir ve bir siyasetname özelliği taşır. Ancak Türklerin "ilk yazılı hukuk kuralları" değildir. Hukuk kurallarını (Töreleri) yazılı hale getiren ilk Türk devleti Uygurlardır.
Soru 12: Aşağıdaki destan - devlet eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Doğru Cevap: E) Yaratılış Destanı - Kırgızlar
Açıklama: Yaratılış Destanı, Altay-Yakut Türklerine aittir ve Türk destanlarının en eskisi kabul edilir. Kırgızlara ait olan ve dünyanın en uzun destanı olma özelliğini taşıyan destan ise "Manas Destanı"dır.