İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
TEST - 2
Soru 1: Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinin boylar federasyonu (budun) şeklinde örgütlenmesinin en önemli siyasi sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Merkezi otoritenin zayıf olması ve devletlerin çabuk parçalanması
Açıklama: Boyların birleşmesiyle oluşan federatif yapı, devletin hızla kurulmasını sağlasa da, her boyun kendi beyi ve silahlı gücü olduğu için isyana açık bir yapı oluşturuyordu. Boyların merkezi otoriteye (kağana) itaatsizliği, devletlerin kısa sürede yıkılıp parçalanmasındaki en temel iç etkendir.
Soru 2: İslamiyet öncesi Türklerde ölülerin eşyalarıyla birlikte gömüldüğü "kurgan" adı verilen mezarların etrafına, kişinin hayattayken öldürdüğü düşman sayısınca "balbal" dikilmesi aşağıdakilerden hangisinin kesin bir göstergesidir?
Doğru Cevap: A) Ahiret (ölümden sonraki yaşam) inancının var olduğunun
Açıklama: Ölülerin değerli eşyaları ve atlarıyla birlikte gömülmesi, öteki dünyada bu eşyalara ihtiyaç duyulacağı inancından kaynaklanır. Aynı şekilde dikilen balbalların (mezar taşları) öteki dünyada ölen kişiye hizmetçi olacağına inanılırdı. Bu durum ahiret inancının en somut kanıtıdır.
Soru 3: İlk Türk devletlerinde Kağan'ın ülkeyi "Doğu ve Batı" olmak üzere ikiye ayırarak yönetmesi (İkili Teşkilat), aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilişkilendirilemez?
Doğru Cevap: E) Merkezi otoritenin sarsılmaz bir şekilde güçlenmesi
Açıklama: İkili teşkilat sistemi, yönetimi kolaylaştırmak amacıyla uygulanmış olsa da batı kanadındaki yöneticinin (Yabgu) zamanla bağımsız hareket etme eğilimi göstermesi nedeniyle merkezi otoriteyi güçlendirmemiş, aksine zayıflatarak devletin parçalanmasına yol açmıştır.
Soru 4: Aşağıdakilerden hangisi Uygur dönemine ait olup, Türk edebiyatının ve inanç tarihinin gelişimine katkı sağlayan metinler/yazıtlar arasında yer almaz?
Doğru Cevap: D) Yenisey Yazıtları
Açıklama: Yenisey Yazıtları Uygurlara değil, Kırgızlara aittir. Mezar taşı mahiyetinde olan bu yazıtlar, Türk tarihinin bilinen en eski yazılı belgeleri arasında sayılsa da Orhun Kitabeleri kadar edebi ve siyasi bütünlüğe sahip değildir. Diğer şıklar Uygurlara aittir.
Soru 5: İslamiyet öncesi Türklerin astronomi bilimiyle ilgilendiklerine ve zamanı sistemli bir şekilde gözlemleyip hesapladıklarına en güçlü kanıt aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Güneş yılı esasına dayanan On İki Hayvanlı Türk Takvimi'ni hazırlayıp kullanmaları
Açıklama: Takvim yapmak; gök cisimlerinin, güneşin ve ayın hareketlerinin düzenli olarak gözlemlenmesini ve matematiksel hesaplamalar yapılmasını gerektirir. Bu nedenle On İki Hayvanlı Türk Takvimi, Türklerin astronomi biliminde ileri gittiklerinin en kesin ve somut kanıtıdır.
Soru 6: İlteriş Kağan zamanında II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin kuruluşunda büyük rol oynayan, "Türklerin Bismarck'ı" (Apa Tarkan) olarak anılan ve kendi adına diktirdiği anıtla ilk Türk tarihçisi/yazarı kabul edilen ünlü devlet adamı kimdir?
Doğru Cevap: C) Vezir Tonyukuk
Açıklama: Vezir Tonyukuk, II. Göktürk Devleti'nin bağımsızlık mücadelesinde stratejik zekasıyla öne çıkmış, "Apa Tarkan" unvanını almıştır. Kendi adına diktirdiği Tonyukuk Yazıtı'nı bizzat kendisi yazdığı için Türk tarihinin bilinen ilk tarihçisi ve anı yazarı kabul edilmektedir.
Soru 7: I. Göktürk Devleti döneminde tarihi İpek Yolu'nun denetimini ele geçirmek amacıyla önce Sasanilerle iş birliği yaparak Akhun (Eftalit) devletine son veren, ardından Sasanilere karşı Bizans ile ittifak kuran Batı kanadı yöneticisi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) İstemi Yabgu
Açıklama: I. Göktürk Devleti'nin batı kanadını yöneten İstemi Yabgu, İpek Yolu hakimiyeti için mükemmel bir denge politikası izlemiştir. Önce Akhunlara karşı Sasanilerle anlaşmış, daha sonra Sasanilerin İpek Yolu'na zarar vermesi üzerine Bizans'a elçi göndererek Bizans ile ittifak yapmıştır.
Soru 8: Bozkır kültürünün bir sonucu olarak taşınabilir sanat eserleri veren ilk Türk topluluklarında; kurt, kaplan, at, kuş gibi hayvanların birbirleriyle mücadelesinin stilize edilerek kılıç, kemer tokası ve koşum takımlarına işlendiği sanat üslubuna ne ad verilir?
Doğru Cevap: A) Hayvan Üslubu
Açıklama: Göçebe yaşam tarzı benimseyen İskitler, Hunlar ve Göktürkler gibi Türk topluluklarında sanat, taşınabilir eşyalar üzerinde gelişmiştir. Doğayla iç içe yaşamalarının bir yansıması olarak eşyalara hayvan figürlerinin kazındığı bu özgün sanat akımına "Hayvan Üslubu" denir.
Soru 9: Eski Türk inanç sisteminde (Şamanizm / Gök Tengri) din adamlarına "Kam", "Baksı" veya "Şaman" adı verilirdi. Buna göre Kamların kurultayda (mecliste) doğrudan bir temsil hakkının olmaması ve devlet yönetimine müdahale edememeleri aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru Cevap: B) Teokratik (dine dayalı) bir devlet yönetim anlayışının benimsenmediğinin
Açıklama: Teokratik devletlerde din adamları devlet yönetiminde doğrudan söz sahibidir. İlk Türk devletlerinde din adamlarının devlet işlerine karışamaması, mecliste yer almamaları ve ayrıcalıklı bir ruhban sınıfı oluşturmamaları, yönetimin laik karakterli/dine dayalı olmadığını gösterir.
Soru 10: Malazgirt Savaşı (1071) sırasında Bizans ordusunda paralı asker olarak görev yaparken, Büyük Selçuklu ordusunun safına geçerek savaşın Türkler lehine kazanılmasında kritik rol oynayan boylar aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
Doğru Cevap: A) Peçenekler - Uzlar (Oğuzlar)
Açıklama: Peçenekler ve Uzlar (Hristiyan Oğuzlar), Bizans ordusunda ücretli askerlik yapıyorlardı. Malazgirt Savaşı sırasında karşılarındaki ordunun kendi soydaşları (Büyük Selçuklu Devleti) olduğunu anladıklarında taraf değiştirerek Alparslan'ın safına geçmişler ve savaşın kaderini belirlemişlerdir.
Soru 11: Tarihte bilinen ilk Türk boyu olan, "Bozkırın Kuyumcuları" olarak isimlendirilen, Alper Tunga ve Şu destanlarına konu olan, aynı zamanda "Amazon" adı verilen kadın savaşçıları ile tanınan topluluk aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) İskitler (Sakalar)
Açıklama: İskitler (Sakalar), maden işlemeciliğinde çok ileri gittikleri için "Bozkırın Kuyumcuları" olarak bilinirler. Tomris Hatun ilk kadın hükümdarlarıdır. Kadınların da askerlik yaptığı (Amazonlar) ve Alper Tunga destanıyla bilinen bu topluluk tarihteki ilk Türk boyu kabul edilir.
Soru 12: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde adaleti sağlamak üzere kurulan ve başında "Yargan" (Yargucu) adı verilen idarecilerin/yargıçların bulunduğu yüksek mahkemeye verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Yargu
Açıklama: İlk Türk devletlerinde hukuki işlere bakan yüksek mahkemeye "Yargu", bu mahkemeye başkanlık eden yargıca ise "Yargan" veya "Yargucu" denilirdi. Ayguci vezir, Buyruk bakan, Kurultay meclis, Tüz ise devlet ile halk arasındaki yazısız karşılıklı sözleşmedir.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
TEST - 2
Soru 1: Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinin boylar federasyonu (budun) şeklinde örgütlenmesinin en önemli siyasi sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Merkezi otoritenin zayıf olması ve devletlerin çabuk parçalanması
Açıklama: Boyların birleşmesiyle oluşan federatif yapı, devletin hızla kurulmasını sağlasa da, her boyun kendi beyi ve silahlı gücü olduğu için isyana açık bir yapı oluşturuyordu. Boyların merkezi otoriteye (kağana) itaatsizliği, devletlerin kısa sürede yıkılıp parçalanmasındaki en temel iç etkendir.
Soru 2: İslamiyet öncesi Türklerde ölülerin eşyalarıyla birlikte gömüldüğü "kurgan" adı verilen mezarların etrafına, kişinin hayattayken öldürdüğü düşman sayısınca "balbal" dikilmesi aşağıdakilerden hangisinin kesin bir göstergesidir?
Doğru Cevap: A) Ahiret (ölümden sonraki yaşam) inancının var olduğunun
Açıklama: Ölülerin değerli eşyaları ve atlarıyla birlikte gömülmesi, öteki dünyada bu eşyalara ihtiyaç duyulacağı inancından kaynaklanır. Aynı şekilde dikilen balbalların (mezar taşları) öteki dünyada ölen kişiye hizmetçi olacağına inanılırdı. Bu durum ahiret inancının en somut kanıtıdır.
Soru 3: İlk Türk devletlerinde Kağan'ın ülkeyi "Doğu ve Batı" olmak üzere ikiye ayırarak yönetmesi (İkili Teşkilat), aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilişkilendirilemez?
Doğru Cevap: E) Merkezi otoritenin sarsılmaz bir şekilde güçlenmesi
Açıklama: İkili teşkilat sistemi, yönetimi kolaylaştırmak amacıyla uygulanmış olsa da batı kanadındaki yöneticinin (Yabgu) zamanla bağımsız hareket etme eğilimi göstermesi nedeniyle merkezi otoriteyi güçlendirmemiş, aksine zayıflatarak devletin parçalanmasına yol açmıştır.
Soru 4: Aşağıdakilerden hangisi Uygur dönemine ait olup, Türk edebiyatının ve inanç tarihinin gelişimine katkı sağlayan metinler/yazıtlar arasında yer almaz?
Doğru Cevap: D) Yenisey Yazıtları
Açıklama: Yenisey Yazıtları Uygurlara değil, Kırgızlara aittir. Mezar taşı mahiyetinde olan bu yazıtlar, Türk tarihinin bilinen en eski yazılı belgeleri arasında sayılsa da Orhun Kitabeleri kadar edebi ve siyasi bütünlüğe sahip değildir. Diğer şıklar Uygurlara aittir.
Soru 5: İslamiyet öncesi Türklerin astronomi bilimiyle ilgilendiklerine ve zamanı sistemli bir şekilde gözlemleyip hesapladıklarına en güçlü kanıt aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Güneş yılı esasına dayanan On İki Hayvanlı Türk Takvimi'ni hazırlayıp kullanmaları
Açıklama: Takvim yapmak; gök cisimlerinin, güneşin ve ayın hareketlerinin düzenli olarak gözlemlenmesini ve matematiksel hesaplamalar yapılmasını gerektirir. Bu nedenle On İki Hayvanlı Türk Takvimi, Türklerin astronomi biliminde ileri gittiklerinin en kesin ve somut kanıtıdır.
Soru 6: İlteriş Kağan zamanında II. Göktürk (Kutluk) Devleti'nin kuruluşunda büyük rol oynayan, "Türklerin Bismarck'ı" (Apa Tarkan) olarak anılan ve kendi adına diktirdiği anıtla ilk Türk tarihçisi/yazarı kabul edilen ünlü devlet adamı kimdir?
Doğru Cevap: C) Vezir Tonyukuk
Açıklama: Vezir Tonyukuk, II. Göktürk Devleti'nin bağımsızlık mücadelesinde stratejik zekasıyla öne çıkmış, "Apa Tarkan" unvanını almıştır. Kendi adına diktirdiği Tonyukuk Yazıtı'nı bizzat kendisi yazdığı için Türk tarihinin bilinen ilk tarihçisi ve anı yazarı kabul edilmektedir.
Soru 7: I. Göktürk Devleti döneminde tarihi İpek Yolu'nun denetimini ele geçirmek amacıyla önce Sasanilerle iş birliği yaparak Akhun (Eftalit) devletine son veren, ardından Sasanilere karşı Bizans ile ittifak kuran Batı kanadı yöneticisi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) İstemi Yabgu
Açıklama: I. Göktürk Devleti'nin batı kanadını yöneten İstemi Yabgu, İpek Yolu hakimiyeti için mükemmel bir denge politikası izlemiştir. Önce Akhunlara karşı Sasanilerle anlaşmış, daha sonra Sasanilerin İpek Yolu'na zarar vermesi üzerine Bizans'a elçi göndererek Bizans ile ittifak yapmıştır.
Soru 8: Bozkır kültürünün bir sonucu olarak taşınabilir sanat eserleri veren ilk Türk topluluklarında; kurt, kaplan, at, kuş gibi hayvanların birbirleriyle mücadelesinin stilize edilerek kılıç, kemer tokası ve koşum takımlarına işlendiği sanat üslubuna ne ad verilir?
Doğru Cevap: A) Hayvan Üslubu
Açıklama: Göçebe yaşam tarzı benimseyen İskitler, Hunlar ve Göktürkler gibi Türk topluluklarında sanat, taşınabilir eşyalar üzerinde gelişmiştir. Doğayla iç içe yaşamalarının bir yansıması olarak eşyalara hayvan figürlerinin kazındığı bu özgün sanat akımına "Hayvan Üslubu" denir.
Soru 9: Eski Türk inanç sisteminde (Şamanizm / Gök Tengri) din adamlarına "Kam", "Baksı" veya "Şaman" adı verilirdi. Buna göre Kamların kurultayda (mecliste) doğrudan bir temsil hakkının olmaması ve devlet yönetimine müdahale edememeleri aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru Cevap: B) Teokratik (dine dayalı) bir devlet yönetim anlayışının benimsenmediğinin
Açıklama: Teokratik devletlerde din adamları devlet yönetiminde doğrudan söz sahibidir. İlk Türk devletlerinde din adamlarının devlet işlerine karışamaması, mecliste yer almamaları ve ayrıcalıklı bir ruhban sınıfı oluşturmamaları, yönetimin laik karakterli/dine dayalı olmadığını gösterir.
Soru 10: Malazgirt Savaşı (1071) sırasında Bizans ordusunda paralı asker olarak görev yaparken, Büyük Selçuklu ordusunun safına geçerek savaşın Türkler lehine kazanılmasında kritik rol oynayan boylar aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
Doğru Cevap: A) Peçenekler - Uzlar (Oğuzlar)
Açıklama: Peçenekler ve Uzlar (Hristiyan Oğuzlar), Bizans ordusunda ücretli askerlik yapıyorlardı. Malazgirt Savaşı sırasında karşılarındaki ordunun kendi soydaşları (Büyük Selçuklu Devleti) olduğunu anladıklarında taraf değiştirerek Alparslan'ın safına geçmişler ve savaşın kaderini belirlemişlerdir.
Soru 11: Tarihte bilinen ilk Türk boyu olan, "Bozkırın Kuyumcuları" olarak isimlendirilen, Alper Tunga ve Şu destanlarına konu olan, aynı zamanda "Amazon" adı verilen kadın savaşçıları ile tanınan topluluk aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: C) İskitler (Sakalar)
Açıklama: İskitler (Sakalar), maden işlemeciliğinde çok ileri gittikleri için "Bozkırın Kuyumcuları" olarak bilinirler. Tomris Hatun ilk kadın hükümdarlarıdır. Kadınların da askerlik yaptığı (Amazonlar) ve Alper Tunga destanıyla bilinen bu topluluk tarihteki ilk Türk boyu kabul edilir.
Soru 12: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde adaleti sağlamak üzere kurulan ve başında "Yargan" (Yargucu) adı verilen idarecilerin/yargıçların bulunduğu yüksek mahkemeye verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Yargu
Açıklama: İlk Türk devletlerinde hukuki işlere bakan yüksek mahkemeye "Yargu", bu mahkemeye başkanlık eden yargıca ise "Yargan" veya "Yargucu" denilirdi. Ayguci vezir, Buyruk bakan, Kurultay meclis, Tüz ise devlet ile halk arasındaki yazısız karşılıklı sözleşmedir.