İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
TEST - 3
Soru 1: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde kağanın bağımsızlık ve egemenlik alametleri (sembolleri) arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
Doğru Cevap: C) Ok
Açıklama: İlk Türk devletlerinde Otağ, Nevbet, Tuğ, Kotuz (Sorguç), Yay, Kur (Kemer) ve Kama (Bıçak) birer hükümdarlık ve bağımsızlık sembolüdür. Ancak "Ok" bir bağımsızlık sembolü değildir. Ok, kağanın boylara gönderdiği bir davet ya da bağlılık bildirme aracı olarak kullanılmıştır.
Soru 2: İslamiyet öncesi Türk toplumlarında görülen aşağıdaki uygulamalardan hangisi, ölümden sonraki yaşama (ahiret inancına) kanıt olarak gösterilemez?
Doğru Cevap: A) Yuğ törenlerinin düzenlenmesi
Açıklama: "Yuğ", İslamiyet öncesi Türklerde ölen kişinin ardından düzenlenen cenaze ve yas törenlerine verilen addır. Bir yas tutma eylemi olduğu için tek başına ahiret inancının (yeniden dirilmenin) bir kanıtı sayılamaz. Diğer tüm şıklar öteki dünyada yaşanacak hayata hazırlık amacı taşıdığından ahiret inancının kesin kanıtlarıdır.
Soru 3: Farklı coğrafyalarda hüküm sürmüş olmalarına rağmen Hazarlar ve Türgişlerin Türk-İslam tarihindeki en önemli ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Müslüman Arap ordularıyla savaşarak İslamiyet'in bulundukları bölgelerde yayılmasını geciktirmeleri
Açıklama: Kafkaslarda kurulan Hazarlar, Hz. Osman döneminde Belencer Savaşı'nı yaparak İslamiyet'in Kafkaslara yayılmasını engellemiştir. Orta Asya'daki Türgişler ise Emevilerle savaşarak İslamiyet'in Orta Asya'da yayılmasını bir süre durdurmuştur. Bu durum iki devletin en belirgin ortak siyasi özelliğidir.
Soru 4: İlk Türk devletlerinde sözlü hukuk kuralları olan "Töre"nin kağan dahil herkesi bağlayan değişmez hükümleri bulunurdu. Aşağıdakilerden hangisi Töre'nin değişmez ilkelerinden biri değildir?
Doğru Cevap: E) Yarlığ (Buyruk)
Açıklama: İslamiyet öncesi Türk hukuk sisteminde Töre'nin dört değişmez anayasası/hükmü vardır: Könilik (Adalet), Tüzlük (Eşitlik), Uzluk (İyilik) ve Kişilik (İnsanlık). "Yarlığ" ise kağanın yayınladığı emir ve fermanlara verilen isimdir, törenin değişmez bir ilkesi değildir.
Soru 5: Uygurların yerleşik hayata geçmesiyle birlikte Türk kültüründe köklü değişiklikler yaşanmıştır. Aşağıdaki bulgulardan hangisi bir Türk topluluğunun KESİN OLARAK yerleşik hayata geçtiğinin kanıtı sayılamaz?
Doğru Cevap: C) Tarım aletleri (saban, orak) ve sulama kanallarının kullanılması
Açıklama: Mimari eserler (saray, tapınak), bu eserlere bağlı sanatlar (fresk, çini) kalıcı yerleşimin kesin kanıtıdır. Ancak tarım aletleri ve sulama kanalları (örneğin Göktürklerdeki Töte Kanalı), yarı göçebe Türk boylarında da sınırlı da olsa tarım yapıldığını gösterdiği için KESİN olarak tam yerleşik hayata geçildiğinin kanıtı sayılamaz.
Soru 6: İslamiyet öncesi Türk toplumlarında sosyal yapıyı oluşturan unsurlar "Oguş - Boy - Urug - Budun - İl" şeklinde sıralanmıştır. Bu sıralamanın küçükten büyüğe doğru hiyerarşik olarak KESİN doğru olabilmesi için hangi iki kavramın yer değiştirmesi gerekir?
Doğru Cevap: B) Boy ile Urug
Açıklama: Eski Türk toplumlarında hiyerarşik yapı şu şekildedir: Oguş (Aile) birleşerek Urug'u (Sülaleyi/Aileler Birliğini), Uruglar birleşerek Boy'u (Sülaleler Birliğini), Boylar birleşerek Budun'u (Milleti), Budunlar birleşerek İl'i (Devleti) oluştururdu. Verilen öncülde Urug ve Boy yer değiştirirse yapı "Oguş - Urug - Boy - Budun - İl" şeklinde doğru olacaktır.
Soru 7: Bizans İmparatorluğu'nu (Doğu Roma) baskı altına alarak vergiye bağlayan, imzaladığı Margos ve Anatolios antlaşmalarıyla gücünün zirvesine ulaşan Avrupa Hun hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: E) Attila
Açıklama: Avrupa Hun Devleti'nin en parlak dönemi Attila zamanıdır. Attila, I. ve II. Balkan Seferleri sonucunda Bizans ile önce Margos Barışı'nı (434), ardından Anatolios Antlaşması'nı (447) imzalayarak Bizans'ı ağır bir vergi yükü altına sokmuş ve Avrupa siyasetine tamamen yön vermiştir.
Soru 8: Asya Hun Devleti'ne en parlak dönemini yaşatan Mete Han'ın icraatları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Doğru Cevap: E) Ekonomiyi canlandırmak amacıyla kendi adına madeni para bastırması
Açıklama: Mete Han, Asya Hunlarının en büyük hükümdarıdır ve A, B, C, D seçeneklerindeki tüm yenilikleri/başarıları gerçekleştirmiştir. Ancak "kendi adına madeni para bastırmak" (Yarmak adıyla) ilk defa Türgişler döneminde (Baga Tarkan) görülmüştür.
Soru 9: "Türk" adının anlamı tarihi süreçte birçok farklı kaynakta ve düşünürün eserinde değişik şekillerde ifade edilmiştir. Buna göre aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
Doğru Cevap: C) Kaşgarlı Mahmut - Güçlü, Kuvvetli
Açıklama: Divânu Lügati't-Türk'ün yazarı olan Kaşgarlı Mahmut, eserinde "Türk" kelimesinin anlamını "Olgunluk Çağı" olarak belirtmiştir. "Güç, Kuvvet" anlamı ise Uygur metinlerinde geçen karşılığıdır.
Soru 10: İlk Türk devletlerinde hükümdara devleti yönetme yetkisinin Gök Tengri tarafından verildiğine (Kut) inanılırdı. Aynı inanç sistemine göre, Gök Tengri'nin kağana "ekonomik güç ve zenginlik" verdiğine inanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Ülüş
Açıklama: Gök Tengri'nin kağana bahşettiği güçler üçe ayrılır: Siyasi iktidar yetkisi "Kut", iktisadi/ekonomik güç ve pay etme yetkisi "Ülüş" (Ülüşmek/Bölüşmekten gelir), askeri donanım ve savaş yeteneği ise "Küç" (Güç) olarak adlandırılır.
Soru 11: 375 yılında Balamir önderliğindeki Hunların Karadeniz'in kuzeyinden batıya doğru ilerlemesiyle başlayan Kavimler Göçü'nün sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Doğru Cevap: D) Hristiyanlık dini birleşerek Avrupa'da tek bir siyasi ve dini güç haline gelmiştir.
Açıklama: Kavimler Göçü sonucunda Hristiyanlık birleşmemiş, aksine Roma İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla paralel olarak Hristiyanlık da mezhepsel olarak daha derin bir ayrılığa (Katolik ve Ortodoks) sürüklenmiştir. Kilise güçlenmiş olsa da tek bir siyasi birleşimden söz edilemez.
Soru 12: 751 Talas Savaşı'nda Çinlilere karşı Müslüman Arapları (Abbasileri) destekleyerek savaşın seyrini değiştiren, aynı zamanda İslamiyet'i topluluk halinde kabul eden ilk Türk boyu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Karluklar
Açıklama: Karluklar, Talas Savaşı'nda Abbasilerin yanında yer alarak Orta Asya'nın Çinleşmesini önlemişlerdir. Bu etkileşim sonucu İslamiyet'i benimseyen ilk Türk boyu olmuşlardır. Daha sonra Karahanlı Devleti'nin de kurucu unsurları (Karluk, Yağma, Çiğil, Tuhsi) arasında yer almışlardır.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
TEST - 3
Soru 1: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde kağanın bağımsızlık ve egemenlik alametleri (sembolleri) arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
Doğru Cevap: C) Ok
Açıklama: İlk Türk devletlerinde Otağ, Nevbet, Tuğ, Kotuz (Sorguç), Yay, Kur (Kemer) ve Kama (Bıçak) birer hükümdarlık ve bağımsızlık sembolüdür. Ancak "Ok" bir bağımsızlık sembolü değildir. Ok, kağanın boylara gönderdiği bir davet ya da bağlılık bildirme aracı olarak kullanılmıştır.
Soru 2: İslamiyet öncesi Türk toplumlarında görülen aşağıdaki uygulamalardan hangisi, ölümden sonraki yaşama (ahiret inancına) kanıt olarak gösterilemez?
Doğru Cevap: A) Yuğ törenlerinin düzenlenmesi
Açıklama: "Yuğ", İslamiyet öncesi Türklerde ölen kişinin ardından düzenlenen cenaze ve yas törenlerine verilen addır. Bir yas tutma eylemi olduğu için tek başına ahiret inancının (yeniden dirilmenin) bir kanıtı sayılamaz. Diğer tüm şıklar öteki dünyada yaşanacak hayata hazırlık amacı taşıdığından ahiret inancının kesin kanıtlarıdır.
Soru 3: Farklı coğrafyalarda hüküm sürmüş olmalarına rağmen Hazarlar ve Türgişlerin Türk-İslam tarihindeki en önemli ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: D) Müslüman Arap ordularıyla savaşarak İslamiyet'in bulundukları bölgelerde yayılmasını geciktirmeleri
Açıklama: Kafkaslarda kurulan Hazarlar, Hz. Osman döneminde Belencer Savaşı'nı yaparak İslamiyet'in Kafkaslara yayılmasını engellemiştir. Orta Asya'daki Türgişler ise Emevilerle savaşarak İslamiyet'in Orta Asya'da yayılmasını bir süre durdurmuştur. Bu durum iki devletin en belirgin ortak siyasi özelliğidir.
Soru 4: İlk Türk devletlerinde sözlü hukuk kuralları olan "Töre"nin kağan dahil herkesi bağlayan değişmez hükümleri bulunurdu. Aşağıdakilerden hangisi Töre'nin değişmez ilkelerinden biri değildir?
Doğru Cevap: E) Yarlığ (Buyruk)
Açıklama: İslamiyet öncesi Türk hukuk sisteminde Töre'nin dört değişmez anayasası/hükmü vardır: Könilik (Adalet), Tüzlük (Eşitlik), Uzluk (İyilik) ve Kişilik (İnsanlık). "Yarlığ" ise kağanın yayınladığı emir ve fermanlara verilen isimdir, törenin değişmez bir ilkesi değildir.
Soru 5: Uygurların yerleşik hayata geçmesiyle birlikte Türk kültüründe köklü değişiklikler yaşanmıştır. Aşağıdaki bulgulardan hangisi bir Türk topluluğunun KESİN OLARAK yerleşik hayata geçtiğinin kanıtı sayılamaz?
Doğru Cevap: C) Tarım aletleri (saban, orak) ve sulama kanallarının kullanılması
Açıklama: Mimari eserler (saray, tapınak), bu eserlere bağlı sanatlar (fresk, çini) kalıcı yerleşimin kesin kanıtıdır. Ancak tarım aletleri ve sulama kanalları (örneğin Göktürklerdeki Töte Kanalı), yarı göçebe Türk boylarında da sınırlı da olsa tarım yapıldığını gösterdiği için KESİN olarak tam yerleşik hayata geçildiğinin kanıtı sayılamaz.
Soru 6: İslamiyet öncesi Türk toplumlarında sosyal yapıyı oluşturan unsurlar "Oguş - Boy - Urug - Budun - İl" şeklinde sıralanmıştır. Bu sıralamanın küçükten büyüğe doğru hiyerarşik olarak KESİN doğru olabilmesi için hangi iki kavramın yer değiştirmesi gerekir?
Doğru Cevap: B) Boy ile Urug
Açıklama: Eski Türk toplumlarında hiyerarşik yapı şu şekildedir: Oguş (Aile) birleşerek Urug'u (Sülaleyi/Aileler Birliğini), Uruglar birleşerek Boy'u (Sülaleler Birliğini), Boylar birleşerek Budun'u (Milleti), Budunlar birleşerek İl'i (Devleti) oluştururdu. Verilen öncülde Urug ve Boy yer değiştirirse yapı "Oguş - Urug - Boy - Budun - İl" şeklinde doğru olacaktır.
Soru 7: Bizans İmparatorluğu'nu (Doğu Roma) baskı altına alarak vergiye bağlayan, imzaladığı Margos ve Anatolios antlaşmalarıyla gücünün zirvesine ulaşan Avrupa Hun hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: E) Attila
Açıklama: Avrupa Hun Devleti'nin en parlak dönemi Attila zamanıdır. Attila, I. ve II. Balkan Seferleri sonucunda Bizans ile önce Margos Barışı'nı (434), ardından Anatolios Antlaşması'nı (447) imzalayarak Bizans'ı ağır bir vergi yükü altına sokmuş ve Avrupa siyasetine tamamen yön vermiştir.
Soru 8: Asya Hun Devleti'ne en parlak dönemini yaşatan Mete Han'ın icraatları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Doğru Cevap: E) Ekonomiyi canlandırmak amacıyla kendi adına madeni para bastırması
Açıklama: Mete Han, Asya Hunlarının en büyük hükümdarıdır ve A, B, C, D seçeneklerindeki tüm yenilikleri/başarıları gerçekleştirmiştir. Ancak "kendi adına madeni para bastırmak" (Yarmak adıyla) ilk defa Türgişler döneminde (Baga Tarkan) görülmüştür.
Soru 9: "Türk" adının anlamı tarihi süreçte birçok farklı kaynakta ve düşünürün eserinde değişik şekillerde ifade edilmiştir. Buna göre aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
Doğru Cevap: C) Kaşgarlı Mahmut - Güçlü, Kuvvetli
Açıklama: Divânu Lügati't-Türk'ün yazarı olan Kaşgarlı Mahmut, eserinde "Türk" kelimesinin anlamını "Olgunluk Çağı" olarak belirtmiştir. "Güç, Kuvvet" anlamı ise Uygur metinlerinde geçen karşılığıdır.
Soru 10: İlk Türk devletlerinde hükümdara devleti yönetme yetkisinin Gök Tengri tarafından verildiğine (Kut) inanılırdı. Aynı inanç sistemine göre, Gök Tengri'nin kağana "ekonomik güç ve zenginlik" verdiğine inanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: A) Ülüş
Açıklama: Gök Tengri'nin kağana bahşettiği güçler üçe ayrılır: Siyasi iktidar yetkisi "Kut", iktisadi/ekonomik güç ve pay etme yetkisi "Ülüş" (Ülüşmek/Bölüşmekten gelir), askeri donanım ve savaş yeteneği ise "Küç" (Güç) olarak adlandırılır.
Soru 11: 375 yılında Balamir önderliğindeki Hunların Karadeniz'in kuzeyinden batıya doğru ilerlemesiyle başlayan Kavimler Göçü'nün sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Doğru Cevap: D) Hristiyanlık dini birleşerek Avrupa'da tek bir siyasi ve dini güç haline gelmiştir.
Açıklama: Kavimler Göçü sonucunda Hristiyanlık birleşmemiş, aksine Roma İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla paralel olarak Hristiyanlık da mezhepsel olarak daha derin bir ayrılığa (Katolik ve Ortodoks) sürüklenmiştir. Kilise güçlenmiş olsa da tek bir siyasi birleşimden söz edilemez.
Soru 12: 751 Talas Savaşı'nda Çinlilere karşı Müslüman Arapları (Abbasileri) destekleyerek savaşın seyrini değiştiren, aynı zamanda İslamiyet'i topluluk halinde kabul eden ilk Türk boyu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: B) Karluklar
Açıklama: Karluklar, Talas Savaşı'nda Abbasilerin yanında yer alarak Orta Asya'nın Çinleşmesini önlemişlerdir. Bu etkileşim sonucu İslamiyet'i benimseyen ilk Türk boyu olmuşlardır. Daha sonra Karahanlı Devleti'nin de kurucu unsurları (Karluk, Yağma, Çiğil, Tuhsi) arasında yer almışlardır.